A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Yezidilik -1- Doğuşu

Kategori Kategori: Özel Dosyalar | Yorumlar 3 Yorum | Yazar Yazan: Ferruh Dinçkal | 20 Ağustos 2007 13:43:09

Yezidilik, Şeyh Adi Bin Misafir'in cemaatinden olan Adavilerin, onun ölümünden uzun bir süre sonra, 13.ve 14. yüzyillarda oluşturduklari; Hristiyanlık, İslamiyet, Zerdüştlük, Sabilik ve Manilik karması olan bir inanıştır.

Yezidi dininin kurucusu olarak bilinen Adi Bin Misafir 1075 yılında Lübnan’da doğdu. Gençliğinde, Selçukluların idaresi altındaki Bağdat’a giderek Sufilik öğretisini, vaazlari ve müridlerinin çalışmalarıyla yayan El-Gazali’den ve diğer Sufi müderrislerden dersler aldı. Adı, bir süre sonra buradan ayrılarak daha sonraları cemaatinin merkezi olacak olan Laliş’e gitti ve yaşamının sonuna kadar burada kaldı.

Hakkarili aşiretlerinin yerleştiği bu dağlık bölge, Ortodoks İslam’in gazabından kaçan Sufiler’in sığınaği olmuştu. Adı burada dini cemaatin lideri oldu ve bundan sonra yaptığı mucizelerle Şeyh Adi olarak tanındı. Sufi öğretisini, yazdığı 4 risalade ve ilahilerde topladı.
Ölümünden sonra Laliş’teki cemaat Adi’nin adından türeyen Adaviler adıyla tanındı. Kendi içine dönük, dünya olaylarıyla ve çevrede olan bitenle ilgilenmeyen tipik bir Sufi tarikat olarak yaşadılar (Adavi tarikati özellikle o zamanki liderleri Hasan Bin Adi’nin Musul atabeyi Bedreddin Lulu tarafindan öldürülmesinden sonra içine kapandıkları düşünülmektedir). Selahattin Eyyubi’nin Fatimi Halifeliğine son verip Musul’u ele geçirmesinden sonra buraya atanan Bedreddin Lulu, Hasan Bin Adi’yi Laliş’te yakalatarak öldürttü. Pek çok Adavi’de bu saldırıdan payını aldı. O yıllarda Ortadoğu ve Anadolu Mogol istilasi altındaydı ve bölge halklarına karşı tam bir yıldırma harekatine girmişlerdi.
Moğollarin saldırılarından kaçan halklar korunmak amacıyla Hakkari dağlarına sığındılar. Bunlar arasinda Nasturi Araplar ve Sabiler’de vardı. 15. yüzyılın başlarında Adavi tarikati yeni bir din kurarak ortaya çıktı: Yezidilik.
Tarihçilerin karanlık dönem dedikleri 13. yüzyılın ikinci yarısından 15. yüzyıl başlarına kadar bu eski Sufi tarikati yeni bir din oluşturmuştu. Sembolleri tavus kuşuydu. Yezidi dininde Halife Yezid’in özel bir yeri vardır. Şeyh Adi onu İmamoğlu İmam olarak değerlendirmiştir. Yezidilerin topraklarına yakın bölgelerde yaşayan Şiiler ise Halife Yezid’i ikinci İmam Ali’nin ailesinin katili olarak görürler.
Yezidilik, Ortadoğu, Güneydoğu Anadolu ve Suriye’deki dinlerden ve tarikatlardan çeşitli inançlarin bir potada eritildiği sentez bir dindir. Bu senteze en çok katkıda bulunan etmen ise Sabilik dinidir. Din tarihçileri, Moğol saldırılarından sonra güvenilir durumdaki Sincar dağlarına kaçan Harranli Sabiler’in Yezidiliğin oluşmasında büyük katkılarının olduğunu düşünüyorlar.
Yezidilerin kim tarafından yazıldığı bilinmeyen iki kitaplari vardir:
Kitab el-Cilve / Tanrısal Açıklama Kitabı
Kitab el-Asvad / Meshaf Reş / Siyah Kitap
İlk kitap “Kitab el-Cilve / Tanrısal Açıklama Kitabı”şeytani simgeleyen Melek Tavus’un bütün yaratiklardan önce var oldugu cümlesiyle başliyor. Melek Tavus seçilmiş halkını uyarmak ve yanlışlardan uzak tutmak için bu dünyaya gönderildi deniyor ve cemaat dışındakilerin okumasını hatta bakmasını yasaklıyor.

İkinci kitap “Kitab el-Asvad / Meshaf Reş / Siyah Kitap” Yezidi mitolojisini ele alıyor. Gnostik düşüncenin temel taşlarından biri olan, dünyanın her şeyin sahibi ve efendisi olan tanrı tarafından değil de, kendine yakın ve buyrugu altındaki bir varlık tarafından yaratıldığı inancı Yezidilik’te yer alır. Azda veya Ahura Mazda adı verilen bu tanrı kendi özünden, ateşinden ve nurundan Melek Tavus’u yaratmıştır ve ona evreni biçimlendirme ve insanı yaratma görevini vermiştir.
Azda, Melek Tavus’a görevinde yardımcı olmaları ve hizmet etmeleri için altı melek daha yarattı ve sonra Melek Tavus’a bir avuç dolusu toz verdi, o da bu tozla önce erkek ve kaduna biçim verdi, geri kalanıyla da dünyayı yarattıktan sonra Melek Tavus Azda’ya insanlarını takdim etti.
Bunun üzerine Yüce varlık Melek Tavus’u bir sınavdan geçirdi: “Sen bundan sonra insana itaat edeceksin” buyruğunu verdi. Melek Tavus buna karşi çikarak: “O benim yaratigimdir ve ben
ona itaat etmeyeceğım” der ve ekler “Ben yalnız sana itaat ederim, çünkü beni yaratan sensin.” Melek Tavus’un hem İncil’de, hem Kuran’da sözü edilen Şeytan’la aynı kefeye konulmasına neden olan Yezidi teolojisindeki bu inanış onların ‘şeytana tapanlar’ olarak lanetlenmelerine neden oldu. Bu yüzden tarih boyunca pek çok kez katlıamlara maruz kaldılar.
Yezidilik’te temel inançlardan biri ruhun göçüdür. Gnostisik olarak ruhun ölümsüz olduğuna, başka bir bedende yeniden doğulacağına inanılır. Ayrıca güçlü bir güneş kültü vardır. Günde üç kez güneş duasının dışında, hac için eski bir güneş tapınağının üzerine kurulmuş olan Deyr el-Zafaran manastırına (Mardin yakininda bulunan Süryani Manastırı, çeşitli isimlerle anılmaktadır ve TC. Tarafından uzun yıllardır faalıyet göstermesine izin verilmemektedir. Süryanilerin bakımını üstlendığı manastır, Süryanilerce ve Yezidilerce kutsal kabul edilmektedir) gıtmelerı bu kültün çok canlı bir şekilde yaşadığını gösterir.
Yezidiler kendi halklarının özel ve seçilmiş olduğuna inanıyorlardı. Bu inaniş Yezidilere Manilikden ve Yahudilikden geçmiştir.. Yezidilerde vaftiz olayı vardır. Doğan çocuklar kırk gün sonra Laliş’teki ayazmadan getirilen suyla vaftiz edilirler. Yezidiler çocuklarini sünnet ettirirler ve marul, kuru fasülye, helvaci kabagi ve tavus kuşuna benzedigi için horoz eti yemezler.
Siyah Kitap’ta anlatılan mitoslardan birisi de Tufan mitosudur. Bu kitapta tanrının bir gemi yarattığı ve onun içinde otuz bin yıl kaldığı, sonra Laliş’e gelerek konakladığı anlatılır.Yezidi halki arasındaki sözlü gelenekte ise bu mitos şöyle anlatılmaktadır:
Tanrı gemiyi Laliş’in güneyindeki Ayn Sifni köyünde inşa eder. Tufan başlayınca gemisiyle Dicle vadisinin dalgalı, fırtınalı sularından geçerek Sincar dağlarındaki Sinn el-Kilub tepesine varır. Sular çekilmeye başladığında Melek Tavus’un gemisi bu tepeye kadar gelmiştir. Yolculuk ve Tufan sırasında gemide bir delik açılmış ve gemi su almaya başlamıştır. Gemideki hayvanlardan yılan kuyruguyla bu deliği kapatır ve geminin su almasını engeller. Gemi tekrar yola devam eder ve bu defa Cudi Dağının tepesinde kalır. Yezidiler bu yüzden yılanı kutsal kabül ederler. Laliş’teki Yezidi tapınağındaki Şeyh Adi türbesinde büyük bir yılan figürü bulunmaktadir.

Yazının devamı...


Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: 9.4 / 16 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar

Toprak { 07 Temmuz 2012 15:34:56 }
Sakin inanmayın bu yazının çoğu yalnış anlatılmış yezidilik inancı 5 bin yıllık geçmişe sahiptir not bu inanç bir kişinin ortaya attığı psikolojik bir hareketle yayılmıştır sadece kendilerini kandırıyorlar tabiki inancıma göre elbette saygı duymak zorunda kalmaktayım. Allah birdir muhammed kolu ve resulüdür
M.Tevfik Kerimoglu { 30 Kasım 2009 05:44:17 }
Mardin'de dogup buyuyen ve bolgenin ilk kokartli rehberlerinden biri olarak bir konuyu tashih etmekte yarar goruyorum. Mardin'de bulunan manastir uzun yillardir ibadete acik ve Suryani kiliselerine din adami yatistirmektedir. Evimin Suryani mahallesinde bulunmasindan dolayi cocukluk yillarimdan bu yana taniklik ettigim diger bir gercek de, genclerin Suryanice dilini manastirda ogreniyor olduguydu. Aktarmak istedigim son ilginc not ise hicbir zaman faaliyetleri engellenmeyen Manastir'in ziyaretcilerine gururla gezdirdikleri odanin Mustafa Kemal Ataturk'un kenti ziyaret esnasinda dinlendigi oda olmasidir. Sonsoz yerine, kulaktan dolma bilgilerle konusmayi adet edindigimiz bu zaman diliminde boyle degerli calismalar ve harcanan emek icin takdirlerimi sunmak isterim.
esma { 25 Aralık 2008 20:43:00 }
hiç bir işime yaramadı ne bu böyle yha gerçekten çok salakça
Diğer Sayfalar: 1.

 




Türbülans vakaları iklim değişikliği etkisi mi?
Dünyanın gözü kulağı Ortadoğuda: İran-İsrail gerilimi tırmanıyor.
İsrail, Gazze'de yardım konvoyunu hedef aldı: Biri Avustralyalı 7 kişi öldürüldü
DEVLET-ULUSTAN FEDERASYONA, ekitap
Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?

Gazze'de savaş hukukunu ihlal etmiş olabilecek 6 İsrail saldırısı.
MİLLİLER DE
YENİDEN UMUD IŞIĞI
"ALO NACİ, BURASI PARİS: HALK CEPHESİ KURULUYOR DUYDUN MU?"
Norveç, İrlanda ve İspanya Filistin'i tanıma kararı aldı.

Türkiye'de açlık sınırı 20 bin TL'ye dayandı
Tayland esrarı yeniden yasaklıyor.
İstanbul kirada Avrupa’nın lideri
Türkiye AB’nin 6 milyar Euro mülteci yardımını nasıl harcadı, AB Sayıştayı’nın eleştirileri neler?
Yoksulluk sınırı bir yılda 24 bin TL arttı.

Fahri Kiamil
İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye

"İNEK BAYRAMI" ekitap
Dünya tarihini şekillendiren 6 içecek türü
Taş Kağıt Makas Oyunu (Jan Ken Pon)
"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL

Niyetime İlham
KİBİRLİ GÜÇ ZEHİR - ERDEMLİ BİLİM PANZEHİR
KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN

'Yeşil İslam' Endonezya'yı iklim çöküşünden kurtarabilir mi?
İsviçreli kadınlar AİHM'de görülen iklim değişikliği davasında zafer kazandı.
Yorgun dünya artık yavaş dönüyor
Avustralya’daki dev yosun ormanlarını yapay zekâ koruyor
2023'te sıcaklık rekoru kırıldı

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Otizmin arkasından Neandertaller çıktı.
Beynimiz uykuda geleceği tahmin etmeye çalışıyor.
Bilim insanı Matthieu Juncker ekosistemi gözlemlemek için ıssız adada 8 ay tek başına kalacak.
Beynine çip takılan kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu.
14 Mart Pi Günü, Günün Kutlu Olsun Pi !

Haberleri takip etmeyenlerin sayısı artıyor…
İstanbulluların %44'ü kıt kanaat geçiniyor
Türkiye artık yabancılar içinde ucuz değil…
2023'te 282 milyon insan açlık yaşadı.
Servet dağılımı adaletsizliği: Türkiye'de %1’lik kesim servetin %40’ını alıyor

"RAHATI KAÇAN" ADAM
GÜZİN'LE
GEÇİTKALE'DEN GELİYORDU...
GENÇ BİR YAZARA BİRKAÇ TAVSİYE
DEĞİŞİYOR, YOKSULLAŞIYOR

Çarpık Eğitim
Ziyafet
Kim Aptal, Kim Akıllı
SİVAS
SAMSUN

Mimar Sinan: Bir Dehanın Yükselişi ve Osmanlı Mimarisinin Zirvesi
İskandinav Göçleri ve Vikinglerin Avrupa Üzerindeki Etkisi
Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git