Yeni bir araştırma, insan beyninin gelişim sürecine dair bilinenleri değiştirdi. 4.000 kişinin beyin taramalarının incelendiği çalışmaya göre ergenlik dönemi sanılanın aksine 30’lu yaşlara kadar devam ediyor ve beyin yaşam boyu 5 farklı evreden geçiyor. Cambridge Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaklaşık 4.000 kişinin beyin taramalarını inceleyerek insan beyninin yaşam boyunca beş belirgin döneme ayrıldığını ortaya koydu. Çalışma, beynin 90 yaşına kadar nasıl yeniden yapılandığını ve bağlantı ağlarının hangi yaşlarda kritik değişimler geçirdiğini gösteriyor.


Çalışmanın sonuçları Nature Communications dergisinde yayımlandı.

BEYNİN BEŞ YAŞAM EVRESİ

1.⁠ ⁠Çocukluk – Doğumdan 9 yaşa kadar
Bu dönemde beyin hızla büyürken aşırı sayıdaki sinaptik bağlantı budanmaya başlıyor. Araştırmacılar, bu dönemde beynin verimli çalışmadığını, bilgiyi “dolambaçlı” yollarla işlediğini belirtiyor.

2.⁠ ⁠Ergenlik – 9 yaş ile 32 yaş arası
Beynin en dramatik dönüşümü bu dönemde yaşanıyor. Sinir bağlantıları daha verimli hale gelirken, ağ yapısı daha organize bir forma geçiyor. Araştırmacılar bunun “beynin verimlilikte zirveye çıktığı dönem” olduğunu söylüyor. Bu evre aynı zamanda mental sağlık sorunlarının ortaya çıkma riskinin en yüksek olduğu dönem olarak biliniyor. Araştırma, ergenliğin sadece gençlik yıllarıyla sınırlı olmadığını; 30’lu yaşların başına kadar sürdüğünü ortaya koyuyor.

3.⁠ ⁠Yetişkinlik – 32 ile 66 yaş arası
Beynin en uzun süren evresi olan yetişkinlik döneminde değişim daha yavaş gerçekleşiyor. Verimlilikteki artış duruyor, hatta gerilemeye başlıyor. Bilim insanları bunun “zeka ve kişilik özelliklerinin durağanlaştığı döneme” denk geldiğini söylüyor.

4.⁠ ⁠Erken Yaşlanma – 66 ile 83 yaş arası
Bu evrede beyin, bir bütün olarak çalışmak yerine daha çok bölgesel işleyişe yöneliyor. Araştırmacılar bunu “tek bir orkestranın üyelerinin solo kariyere başlamasına” benzetiyor. Demans vakalarının ve tansiyon kaynaklı beyin değişikliklerinin de bu yaşlarda belirginleştiği belirtiliyor.

5.⁠ ⁠Geç Yaşlanma – 83 yaş ve sonrası
Araştırmacılar veri toplamanın zorlaşması nedeniyle bu grubun daha sınırlı incelendiğini belirtiyor. Ancak erken yaşlanmadaki örüntülerin daha belirgin hale geldiği, beyin bölgeleri arasındaki koordinasyonun daha da zayıfladığı görülüyor.

“BEYİN YAŞAM BOYU YENİDEN YAPILANIYOR”

Çalışmayı yöneten Dr. Alexa Mousley, bulguların şaşırtıcı derecede net olduğunu vurguladı:
“Beyin ömür boyu kendini yeniden düzenliyor. Bağlantılar sürekli güçlenip zayıflıyor, ancak bu süreç kesintisiz bir akış değil; dalgalanmalar ve belirgin evreler var.”

Bilim insanları, özellikle 9, 32, 66 ve 83 yaşın verilerde çok net ayrıştığını söylüyor.

Edinburgh Üniversitesi’nden Prof. Tara Spires-Jones, sonuçların “beynin yaşam boyu değişimine ilişkin mevcut bilgilerle uyumlu olduğunu” belirtirken, her bireyin bu yaş sınırlarını biraz farklı deneyimleyebileceğine dikkat çekti.

Uzmanlara göre beynin bu beş dönemde nasıl yeniden yapılandığının anlaşılması, dikkat eksikliği, dil sorunları, hafıza bozuklukları, demans ve diğer nörolojik hastalıkların kökenine dair önemli bilgiler sağlayabilir. Bu geniş kapsamlı çalışma, beynin yaşam boyu geçirdiği değişimlerin haritasını daha önce hiç olmadığı kadar detaylı bir şekilde ortaya koymuş durumda.