A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

HAYVAN YEMEK

Kategori Kategori: Kültür/Sanat | Yorumlar 2 Yorum | Yazar Yazan: Pınar Özkan | 24 Ağustos 2012 12:24:43

Modern Amerikan edebiyatının tanınmış isimlerinden Jonathan Safran Foer'in 2009 yılında yazdığı "Hayvan Yemek" adlı kitabı Garo Kargıcı'nın güzel Türkçe çevirisiyle temmuz ayında çıktı. Bir çoğumuz gibi PETA ve benzeri hayvan hakları savunucularının videolarından, internet sitelerindeki yazılarından, bölük pörçük bildiğim, seyretmek hatta duymak bile istemediğim berbat gerçeklikleri okumak niyetinde değildim, ancak güvendiğim yazarın son kitabına kayıtsız kalamayarak tatil havasındaki yaz günlerine rağmen otobüste, vapurda, kumsalda, okuyarak bir solukta bitirdim.

Hayvanları yiyip yememek ya da onları nasıl yediğimiz derin bir meseledir. 
Et, kim olduğumuzun ve kim olmak istediğimizin öyküsüyle ilişkilidir..
J.S.Foer

                                                              
Az bilip de duymak istememeyi daha ne kadar sürdüreceğimizi sorguladım. Eti çoğu zaman nasıl tabaklarımızın tam ortasına yerleştiriyorsak tartışmalarımızın da tam ortasına yerleştirmenin  artık mutlaka bir yolunu bulmamız gerektiğini söyleyen Foer'in kitabını yorumlamak yerine alıntılarla aktarmanın daha doğru olacağını düşünüyorum.

Öykü, yazarın baba olacağını öğrenmesiyle başlıyor. Çocuğunu nasıl, neyle besleyeceğini düşünmesiyle.  Ailesi ve kendi için etin ne olduğunu en somut haliyle öğrenmek, nereden geldiği, nasıl üretildiği, hayvanların nasıl muamele gördüğü, bunun nasıl bir önem taşıdığı, hayvan yemenin ekonomi, toplum ve çevre üzerindeki etkilerinin arayışlarını sürdürürken bir baba olarak çıktığı yolda bir yurttaş olarak görmezden gelemediği ve bir yazar olarak kendine saklayamadığı gerçeklerle karşı karşıya kalıyor.
 
Her ne kadar kitabı okuduktan sonra et yemekten vazgeçmek olası da olsa yazarın açık bir vejetaryenlik davası gütmediği anlaşılıyor.

Kitap en az bir araştırmacı- gazetecilik çalışması kadar nesnel. Kendi ülkesi ABD'nin tüm istatistiklerini, hakem kurullu akademik, sektörel yayınlarını kullanmış ve verileri doğrulayacak iki bağımsız denetmen ile çalışmış.

Bir köpeğin suratına kazma sallanmasına biz okuyucular razı gelmeyecektir, peki bu kaygı balıklar söz konusu olduğunda ahlaken ortadan kalkıyor mu? Yoksa bizler köpekler adına kaygı duyacak kadar aptal mıyız?

Ağır ağır gelen bir ölümün çilesini herhangi bir hayvana çektirmek zalimlik midir yoksa bu sadece bazı hayvanlar söz konusu olduğunda mı geçerlidir? 

Dost olarak bildiğimiz hayvanlara olan aşinalığımız yediğimiz hayvanlar söz konusu olduğunda bize rehberlik edebilir mi?

Peki yaşam düzeninde balıklar veya inekler, domuzlar ya da tavuklar ne kadar uzak bizlere?

Her yıl milyarlarca hayvanın yaşamı ve gezegenimizdeki en büyük ekosistemlerin sağlığı bu sorulara verdiğimiz böylesine zayıf bir mantığa dayalı yanıtlara bağlı. Yakınımızda olup bitenleri umursuyor geriye kalan herşeyi kolaylıkla unutuyoruz. Yemek etiğinde ise durum oldukça karmaşık çunkü yemek hem tat alma duyuları ve lezzetle hem de bireysel yaşam öykülerimiz ve toplumsal tarihle bağlantılı.

Seçenek takıntılı diğer kültürlerden farklı beslenmeyi tercih eden modern batı ironiktir ki iş etoburluğa gelince hiç de seçici davranmayan “Ben zorluk çıkarmam her şeyi yerim” tavrı güden insanların en rahat ettiği yer. Yemek tercihlerini belirleyen pek çok etken bulunur ancak sağduyu hatta farkındalık listenin üst sıralarında yer almaz.

Yazara göre hayvan yemek derin felsefi sorulara davet çıkarıyor. Hayvanları yiyip yememek ya da onları nasıl yediğimiz derin bir meseledir.  Hacmi yıllık 140 milyar doları aşan bir endüstri yaratmakla kalmaz, endüstri yaşadığımız gezegenin üçte birlik arazisine yayılır, okyanus ekosistemini şekillendirir ve iklimin gidişatını pekala değiştirebilir.

Günümüzde balıkçı teknelerinin kaptanları artık Kaptan Ahab'tan çok Kaptan Kirk'e benziyor. Savaş teknolojileri gerçek anlamda ve sistematik biçimde balıkçılıkta uygulanmaktadır. Radar, sesli iskandil, donanma tasarımı navigasyon sistemleri ve yirminci yüzyılın son on yılından beridir başvurulan uydu bağlantılı GPS, balıkların konumlarını belirleyip onlara ulaşma konusunda balıkçılara eşi benzeri görülmemiş olanaklar sağlıyor. Peki yiyeceklerimizin üzerine arzu ettiğimiz hayvanın tabağımıza ulaştırılması uğruna ne kadar hayvan öldürüldüğünü yazan bir etiket konsa ne olurdu?

Mesela Endonezya menşeili trolle avlanmış karidesler şöyle bir etiket taşıyabilirdi: BU KARİDESİN HER BİR KİLOSU İÇİN 26 KİLO GELEN TÜRLÜ DENİZ CANLISI ÖLDÜRÜLÜP DENİZE GERİ ATILMIŞTIR.
 
Tonbalığı avı esnasında ise düzenli olarak bedavadan öldürülen 145 farklı tür bulunmaktadır. Foer bugün hayvan yemekten bahsetmenin sınai hayvancılıktan bahsetmek anlamına geldiğini söylüyor. Mesleki bir oluşumdan ziyade bir yaklaşım biçimine işaret ediyor. Üretim bedellerini olası en düşük düzeye çeken, çevresel hasar, insan sağlığı ve hayvan ıstırabı gibi bedelleri sistematik olarak gözardı eden bir yaklaşım.

Grip araştırmaları öyküsünün kilit isimlerinden viralog Robert Webster, insanlarda görülen salgının genetik bazı özelliklerini, evcil hayvanlarda görülen kuş virüslerinden aldığını varsayan çalışmasına çiftlik teorisi adını vermiş. İşin kötü tarafı böylesi bir genetik değiş tokuş, herkesin kaptığı soğuk algınlığının bulaşıcı ve kuş gribinin öldürücü özelliklerine sahip yeni bir virüsün ortaya çıkmasına öncülük edebilir. Modern hayvancılık bundan ne kadar sorumlu? Bu soruları yanıtlayabilmek için yediğimiz kuşların nereden geldiğini ve neden ortamlarının sadece kuşları değil aynı zamanda bizleri de hasta etmek için kusursuz olduğunu bilmemiz gerekir.

Otuzyedi farklı tesisten yaklaşık yüz bakanlık denetçisiyle röportaj yapan Bronstein şöyle diyor:

"Her hafta üzerinden sarı irinler akan ve yeşil dışkılara bulanmış zararlı bakterileri ihtiva eden ciğer veya kalp enfeksiyonu geçirmiş, kanserojen tümöre veya deri hastalıklarına sahip milyonlarca tavuk tüketiciye ulaştırılmak üzere satışa çıkıyor. Biliminsanları  kuş, domuz ve insan viruslerindeki genetik malzemeyi bir araya getiren virüslere ilk bu sınai çiftliklerde rastladı. Ayrıca halk sağlığı ile ilgili diğer etkilerden de söz edilebilir. En açık olanı kanıksanmış önde gelen katilleri kalp krizi, kanser, felç ile et tüketimi arasındaki arasındaki ilişkinin et endüstrisi ve devlet yetkililerinin bilgileri çarpıtma gücüdür."

Uzun süreli araştırmalarının ardından dünyanın en büyük tavuk, sığır ve domuz üreticisi ve dağıtıcısı olan bir firmanın çiftliklerini yanında bir aktivistle gizlice geceyarıları gezmeye başlıyor. Bu ziyaretler, kitabın polisiye heyecanı veren bölümlerini oluşturuyor ve hani o duymak seyretmek istemediğimiz hatta küçümsediğimiz berbat gerçekleri anlatıyor. Sınai besiciler hayvanları öldürmeden ama ölüme en yakın şekilde nasıl barındırabileceklerinin hesabını yapıyorlar. Ne kadar hızlı büyütülebilirler, ne kadar sıkış tıkış durabilirler, ne kadar fazla veya en az ne kadar az yiyebilirler, ölmeksizin ne kadar hasta olabilirler, böylesi bir esaret kelimenin ahlaki olarak en yalın anlamıyla vahşettir denilebilir. Bu vahşeti farklı göstermek için elden ne geliyorsa yapıldığını, küresel boyutlu bu şiddeti unutturmak ya da çarpıtmak için uğraşıldığını örnek ve belgelerle anlatıyor Foer. Yanındaki aktivistin taşıdığı bıçakla acı içindeki birkaç hayvanın kafasını keserek kurtarmasına tanık oluyor.

Yazar üzerinde belki uzun süre düşüneceğimiz sorularını hemen hemen her sayfada serpiştirmiş. Örneğin, işkence edilen bir hayvanın sesini duymak için çığlığın ne kadar yüksek olması gerekir? Çiftlik hayvanlarına yaptıklarımızı mazur gösterecek tat alma dışında herhangi bir neden gösterin bana?

Istırap ile beslendiğimiz ortada.  Biri bize etimizin nasıl üretildiği ile ilgili bir film göstermeye yeltenecek olsa bir korku filmi izleyeceğimizden eminiz. Karnımızı gerçek anlamda işkence görmüş etle doyuruyoruz. Tavukçuluk tesisleri iyi veya kötü işletilsin, gezen tavuk olsun olmasın temelde birbirinin aynısı. Tüm kuşlar Frankenstein benzeri aynı genetik malzemelerden üretiliyor. Tümü hapsedilmiş, hiçbiri yuvalanmak, tünemek, etrafı keşfetmek ve sabit sosyal birimler oluşturmak gibi türe özel darvranışlarını sergileyemiyor, hastalıklar kol geziyor, eziyet elzem oluyor.

Gerek yazarın çiftlik ziyaretlerindeki gözlemleri gerekse bu çiftliklerde çalışan işçilerin anlattıkları kitabın en rahatsızlık verici bölümleri ancak beni daha da  rahatsız eden ve korkutan kısım tüm öfkelerini hayvanlara yansıtan işçilerin sadizmi ve bu hayvan istismarlarına yöneticilerin göz yumduğu, dahası otoritelerin hukuki işlem yapmayı reddetmesi oldu. Bu konuyla ilgili en az rahatsızlık veren aktarım şu paragraf olabilir.

“Tyson Foods önemli bir KFC tedarikçisi. Büyük Tyson tesislerinden birinde yapılan araştırma, bazı işçilerin üstlerinden aldığı yetkiyle bilinci tamamen açık kuşların kafalarını kopardığını canlı askı alanına işediğini ve gelişigüzel ayarlanmış kuşların boynu yerine vücudunu kesen otomatik kesim aletinin tamir edilmeden çalışmasına göz yumduğunu ortaya koydu. KFC tarafından Yılın Tedarikçisi seçilen Pilgrim's Pride'da şuuru tamamen açık haldeki tavuklar tekmeleniyor, eziliyor, duvarlara fırlatılıyor, gerçek anlamıyla sıkılma suretiyle bokları çıkarılıyor ve gagaları kesiliyordu. Ayrıca Tyson ve Pilgrim Pride sadece KFC'ye çalışmıyordu, bunları kaleme aldığım sırada ülkedeki en büyük tavuk imalatçıları olan bu iki şirket yılda yaklaşık beş milyar kuş öldürüyordu.”

Endüstriyel bir domuz yetiştirme tesisinde gizlice videoya çekilen görüntülerden ise birkaç Orwell 1984'ü çıkabilir diyorum. Sınai çiftliklerinin güç simsarları ticari işleyişlerinin ne yaptıklarını göremeyen veya işitemeyen tüketiciler üzerine kurulu olduğunu gayet iyi biliyorlar.

Hayvan Yemek – Jonathan Safran Foer  (Siren Yayınları)

 

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: 10 / 6 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar

selma { 26 Ekim 2012 05:32:47 }
Evet,birileri bir gun cikip bunlari yazacakti.Yanlisin karsisinda dogru oldugu surece kazanan dogrular olacak.Hadi daha cok insan gorsun diye paylasalim.Paylasalimda dunya daha guzel olsun
"Yasamak bir agac gibi tek ve hur ve bir orman gibi kardescesine"

Saygilarimla,

Selma
selma { 26 Ekim 2012 05:13:36 }
Evet,birileri bir gun cikip bunlari yazacakti.Yanlisin karsisinda dogru oldugu surece kazanan dogrular olacak.Hadi daha cok insan gorsun diye paylasalim.Paylasalimda dunya daha guzel olsun
"Yasamak bir agac gibi tek ve hur ve bir orman gibi kardescesine"

Saygilarimla,

Selma
Diğer Sayfalar: 1.

 

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







302 sağlık çalışanı Koronavirüs nedeniyle hayatını kaybetti
DSÖ'den yeni tür koronavirüse karşı çağrı
Koronavirüs mutasyonu hakkında neler biliniyor?
Aşı siparişlerinde hangi ülke ne durumda?
AstraZeneca / Oxford’un aşısı yüzde 90’a kadar etkili

İskoçya bağımsızlık referandumu için 'yol haritasını' açıkladı.
Avustralya ulusal marşı yerli Aborjinleri kapsaması için resmen değiştirildi
Avustralya'nın coronavirüs aşısı: ne zaman aşı olacağız, aşı toplumlara nasıl ulaşacak?
Google ve Facebook kullandığı haberler karşılığında medya kuruluşlarına ücret ödeyecek
Avustralya ordusu Afganistan'da savaş suçları işledikleri şüphesiyle 13 askeri ihraç ediyor

Liman yapımı için 3 bin yıllık kent yok edilecek
Borsa İstanbul'un % 10'u Katar'a gitti
Dünyanın en büyük serbest ticaret anlaşması imzaladı.
Türkiye’de faiz arttırıldığı halde neden döviz kurları hızla yükselmeye devam ediyor?
Pandeminin İspanya ekonomisine etkileri

Hava yolu şirketlerinde sağlık pasaportu hazırlığı!
The Queen's Gambit dizisiyle satranç seti satışlarında patlama yaşanıyor
Mutluluk Müzesi açıldı
Koronavirüs sonrası dünyada uçaklar nasıl görünecek?
Bir hikayem olmasın - 2019’a veda ederken

Stefanos Yerasimos ile
Frida Kahlo Müzesi sanal ziyarete açıldı
Kaçırmamanız gereken bir gösteri : ‘Marx’ın Dönüşü’ ücretsiz erişime açıldı
Leonardo da Vinci Hazar Türkü olabilir
Ay çöreği

Hayatının Öznesi Olmak
Anemnesis / Anımsama
Hikayemize özdeşleşmeden sahip çıkmak
Değerler Rabbi
“KAOTİKA”

2020'de küresel ısınmanın bedeli çok ağır oldu
İklim Değişikliği ve Küresel Isınma
Muğla'da doğa katliamı... İktidar talan kapısını açtı!!!
Anadolu’da 60 yılda 70'e yakın göl kurudu.
Elektrikle şarj edilebilen hibrit araçlar “kuzu postuna bürünmüş kurt”

Whatsapp kullanıcılardan ne istiyor?
Uçağa binmemizle inmemiz bir olacak!
İnsan beynini bilgisayara bağlayan Neuralink tanıtıldı.
İnternet hızı rekoru kırıldı
Uçan elektrikli otomobil yarışları yakında başlıyor.

Almanya'da Covid-19 ilacı da bulundu
Vampir yarasalar hasta olduklarında 'sosyal mesafeyi koruyor'
7.000 yıllık sualtı keşfi, Avustralya’nın tarihini aydınlatıyor
Covid-19 beyin hacmini küçültüyor.. Alzheimer hızlanıyor
Venüs'te yaşam belirtisinin en önemli bulgularından olan 'fosfin gazı' bulundu

Salgın Türkiye'de otoriterleşme için araçsallaştırıldı
Freedom House raporu: Macaristan artık bir demokrasi değil
2020 Türkiye'si
2020 İnsani Özgürlük Endeksi: Yeni Zelanda ilk sırada, Türkiye 119.
40 milyondan fazla insan modern köle

Şair Baba ve Ressam
1946 ve sonrasında sendika tipleri
Ayakta Öleceklere ve Ayakta Ölemeyeceklere : Bir Yolculuktur Hayat
Foot - Eylem
Reşat Enis Aygen

Kurt Bastı Ağılı
Ait Olduğu Makama Açık Bir Mektup:
Kuru Ekmek
İMRAHOR
2020 Türkiye Sağlık İcmali

Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış
Antik Çağlarda Kendi Memleketlerine Karşı Savaşan Paralı Askerler
Sümer Atasözleri ve Özdeyişler
Museviliği benimsemiş tek Türk devleti : Hazarlar


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git