Gerçeğin veya gerçeklerin ortaya çıkması, bilinmesi, okunması ve anlaşılması için genel olarak toplumsal tarihin, özel olarak ta işçi hareketi tarihinin resmi tarihle hesaplaşması zorunludur. Tarihi, RESMİ TARİHİ, “yapan”ın Devlet - Ulus olduğunu unutmamalıyız.(1) Bu tarihi aşmak, hakiki tarihi onu yaratanlarla birlikte yansıtabilmek için yeni bir tarih yazılmalı: Her açıdan gerçek, bütün yönleriyle anlatılan, merkezden kopuk, başkentlerden uzak, yerel, bölgesel, “patlamış” bir tarih.


Herkesin hakkını vermeliyiz. Tarih’i yaratanlar es geçilemez artık.

Bu alanda sözlü tarih toplumsal tarihin birincil kaynaklarındandır. (2)

Toplumsal tarih içinde işçi hareketi tarihi özel bir yere sahiptir. İşçi hareketi tarihinde işkollarına göre, bölge ve kent düzeyinde, bir şirket, işletme veya işyeri düzeyinde araştırma yapmak bir zarurettir. Bir gerekliliktir.

Günümüzde pek çok bilim kadını ve adamı bu işe samimi bir biçimde sarıldı. Tutkuyla, özenle, yaratıcılıkla, çalışkanlıkla.

Geçmiş yıllarda bilim kadını ve adamlarının, değişik nedenlerle, yapamadığını, yapmaktan kaçındığını yazarlarımız, romancılarımız yaptılar. Böylece işçi hareketi tarihinin kimi unsurları unutulmaktan kurtarıldı, önce edebiyatta yer alarak :

Yaşar Kemal’in İnce Memed’i eşkıyalık, çetecilik, zenginden alıp yoksula dağıtmak, haksızlıklara başkaldırmak konularında yol gösterici oldu. Bu yönleriyle bu yapıt araştırmacıların baş kaynaklarından biridir.

Aynı bağlamda Orhan Kemal’in Grev’ini, Cemile’sini, Fahri Erdinç’in Grev Gözcüsü’nü, Aziz Nesin’in Büyük Grevi’ni, Erol Toy’un Gözbağı’nı, Hakkı Özkan’ın Grevden Sonrası’nı da hatırlamalıyız. Bu yapıtların her biri işçilerin, tek başlarına, ailesi içinde, sınıfı içinde, işyerinde, sendikasında, partisinde, kahvede, stadyumda, yolda, eylemde, bireysel veya toplu yaşama ve çalışma ve varolma koşularının anlatılmasıdır. Tanıtılmasılıdr. Dayanışmaya çağrıdır. (3)

Refik Halit Karay Hakkı Sükut’ta, Bursa’da ipek fabrikasında çalışan kız çocuklarını anlatır.

Sabahattin Ali, Kuyucaklı Yusuf’ta, zeytinliklerde çalışan kadın ve çocukları. Kamyon ve Kanal’da işçi sorunlarını dile getirir.

İkinci dünya savaşı yıllarında Zonguldak madencilerinin yaşam ve çalışma koşullarını kim İrfan Yalçın’ın Ölümün Ağzı’ndakisinden daha iyi anlattı ? “Kömür işçilerinin yazarı” Ahmet Naim’in Bir Yudum Soluk yada Kuduz Düğünü öyküleri döneminin “fotografları” değil midir? (4)

Hasan Hüseyin Kavel’in şiirini yazdı. Kavel Grevi işçi hareketi tarihinde bir dönemeçtir. Yola bir yeniden çıkıştır. Yola ve tarihe.

Necati Cumali’nin, Kerim Korcan’ın, Osman Şahin’in yapıtlarını da anmalıyız. (5)

Unuttuklarım, anımsayamadıklarım varsa bağışlasınlar. 

İşçilerin bizzat yazdığı romana örnek olarak Nejat Elibol’un Direnen Haliç’i akla geliyor...

İşte böylece Tarih’i yaratanlar eebiyatta da, öykü, roman şiirde de yerlerini alıyor. Bize onları tanımak, yakından tanımak olanağı da yetenekli yazarlarımız, şairlerimiz ve yaratıcılarımız tarafından böyle sunuluyor. Okumak, anlamak artık bize kalıyor. Haydi kitaplarımıza. Haydi dayanışmaya. İşçi tarihine bakmak. Tam zamanıdır.

NOTLAR

(1)   Devlet-Ulus varlığını “ulus yaratmaya” adadığı için tarih yazımını ve kurguladığı tarihi bu amaçla kullanmaktan kaçınmaz. Hatta tarihi sadece bu amaca yöneltilmiştir bile denebilir. Bu konuda şu kitabıma bakılabilir : Devlet-Ulus, Alan Yayıncılık, İstanbul, 1995.
(2)   Sözlü tarih ve toplumsal tarihe katkıları konusunda ekitap.ayorum sitemizce birkaç hafta önce sunulan Söz, Söyleşi, Yöntem isimli çalışmamda daha geniş bilgi bulabilirsiniz.
(3)   “Öykü ve romanda grev” başlıklı yazıma bakılabilir : Süreç, Yıl : 1981/1, Cilt : 2, Sayı : 5, sayfa 51-55. Bu makale Grev başlıklı kitabımda yer alıyor : Sosyalist Yayınlar, İstanbul, 1993, s. 125-133.
(4)   İrfan Yalçın : Ölümün Ağzı, 1979 ; Kaynak Yayınları 2014’te dördüncü baskısını sundu. Ahmet Naim konusunda 19Mayıs 2016’da ayorum.com’da yayınlanan “Emeğin sanatı e-dergi” başlıklı makaleme bakılabilir
(5)   Osman Şahin’in yaşamı ve yapıtları üzerine şu kitabıma bakılabilir : Öykücülüğümüzün Toros Zirvesi Osman Şahin, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2013.