İnsan sıkılınca ne yapar? Evet insanın can sıkıntısının en büyük sonucu nedir biliyor musunuz? Sanat! Bunu hiç de sanatı küçük düşürmek, gözden düşürmek için söylemiyorum. Belki de şu anda Darwin’in evrim kuramındaki bir gediğine yama yapıyorum. Mutasyona uğrayan o maymun canı sıkıldığı için ayağa kalktı, diyorum. Etrafındaki, o çığırtılı aptal maymunlar gibi her gün aynı şeyleri yapmaktan, gorillerden kaçıp, bit ayıklamaktan sıkıldığı için ayağa kalktı! İnsanların çoğu canları sıkılınca kendilerini kolay şeylerle oyalarlar. Ama bir de can sıkıntısından kolayca kurtulamayan, hemen kanıp doymayan insanlar vardır. Bunlar ya politikacı olur ya suç işler ya evliya çelebi olur uzak yerlere yola düşer. Belki her gün saatlerce çalışan bir sporcu ya da aynı noktaya bakmaktan yorulup sıkılmayan bir gök bilimci olur. Sürekli ve çılgınca canı sıkılanlar vardır bir de! Onlar ya deli olur ya sanatçı. Sanatçılar, can sıkıntı eşikleri çok ama çok düşük insanlardır. Kendilerini oyalamak, eğlendirmek, sıradanlığa katlanmak, ortalamaya uymak konularında özürlülük derecesinde beceriksiz ve sevimsizliğe varan ölçülerde hoşgörüsüzlerdir.
İnsanı diğer canlılardan ayıran bir başka müthiş özelliği daha vardır. Hadi tahmin edelim.
İnsan başka hiç kimsenin çabası olmadan kendini gayet güzel kandıran, kendini kandırmayı seven tek canlıdır. Bir insanın tüm yaşamı kendini nasıl kandıracağı üzerine yapılan uzun bir uzmanlık çalışmasıdır. Bu çalışmanın doruk noktasında ölerek ödülünü alır.
İnsan niye hep kendini kandırır? Çünkü Sanatçı da kendini kandırmak isteyen insandır. Ama o bu kendini kandırma işini biraz ileri götürür. Becerikliyse bizi de kandırır. İnandırır demiyorum. Bir romana bir şiire bir öyküye bir resme inanmak diye bir şey olamaz. Ama okurken bakarken bizi içine alıyorsa kandırıyor demektir. Alıştığımız bildiğimiz tanıdığımız ne varsa ondan uzaklaşıp, çıkıp başka bir dünyaya girmemiz, orada kalmamız, orada halimizden memnun olmamız için kandırır bizi. Öyle ki daha iyi ya da daha kötü bir dünyanın olabileceğine kanarız. Bir süre olmamaya ya da bambaşka biri olmaya kanarız. Artık çok iyi, çok akıllı olmaya kanarız.
İşte insanın can sıkıntısının en gelişkin sonucu olan sanatın en büyük özelliği insanı kandırması, kandırmasının gerekliliğidir.
İnsanın can sıkıntısı ile kendini kandırma ilişkisinden iyi ya da kötü –sık sık ve sanırım oldukça kötü- koca bir uygarlık yarattığımızı ve bu uygarlığın hiçbir zaman tam olarak her şeyiyle kavrayamayacağımız evrenin içinde bir nokta olarak bile nitelenemeyecek bir yer kapladığını düşündüğümüzde, kötülüklerle çirkinliklerle bezeli yaşamlarımız gülünç, eğreti, uçuk kalmıyor mu?
Gerçek sanatın yapması gereken ya da yapabildiği bu gülünç, bu uçuk, zavallı yaşamın nasıl da güzel, olağanüstü, gizemli bir tansık olduğuna bizi kandırmasıdır. Bu açıklanamaz tansığa aşkla bağlanmaya, yalnızca aşkı ama ciddiyetle değil uçarı, çocukça, haşarı bir gülümseme ile yalnızca aşkı aramaya kandırabilmesidir.
Bunu yalnızca sanat yapabilir. Çünkü yaşam gibi onun da bir anlamı bir gereği yoktur. Tıpkı yaşamın kendisi gibi bizi kandırmaktan bir çıkarı yoktur.

Kanmaktan başka çaremiz var mı?