İşçilerin Tarihi
1970 e vardığımızda sendikal hareket ve iktidar arasındaki manzara şöyleydi: Birkaç yıldan beri Türk-İş (Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu) konfederal (üst) yönetimi, patronlar ve Süleyman Demirel in yönetimindeki AP (Adalet Partisi) hükümeti, 1967 de kurulduğundan beri gittikçe güçlenen ve etkisi Marmara Denizinin eteklerinin çok ötesine yayılan DİSK...
Söz / Sözün Özü
Sözleşmek. Konuşmak. Söyleşmek. Yazmak. Yayınlamak : Tarihe, kendi tarihimize bir iz bırakmak. Bir katkıda bulunmak. Ana, baba, hala, teyze, amca, dayı, nene, dede ve benzeri büyüklerimizle söyleşiler yapmak : -Sözün gösterilmesi- için onları söyleşi yaparken kamerayla ölümsüzleştirmek. Evet Sözlü Tarihi canlandırmak. Sözlü Tarih?in olanaklarından en iyi biçimde yararlanmak mümkün.
İşçi Sınıfı
Var mı(ydı)? Yok mu(ydu)? Uzun çok uzun yıllar tartışması yapıldı: Osmanlı İmparatorluğu?nda ve hemen sonrasında Türkiye Cumhuriyeti de işçi sınıfı var mıydı? Yok muydu? İşçi Hareketi Tarihi konusuna 1960?ların ortasından beri merak, hem de ne merak, sardığım için o tarihten beri bu konu beni de birinci derecede ilgilendirdi.
Değerler Rabbi
İnsan doğayla ayrımını algıladığı andan itibaren algısıyla algıladığı arasında bir bağın olduğunu sezer. İlk elden duyusal bilinç düzeyinde de olsa bunun nedenlerini, gördüklerinin gerisinde neyin var olduğunun arayışına da başlamış olur. Algının kendisi bir üçlemenin birliğidir: algılanan, algılayan ve algı. Algı, şiddeti ve biçimi ne...
Eski bir yanardağı Aborijin hikayesi
Uzun zaman önce, Avustralya?nın güneydoğusuna dört dev yaratık gelmiş. Üçü, kıtanın diğer bölgelerine yürüyüp gitmiş ancak biri yere çömelmiş. Vücudu, Budj Bim adındaki bir yanardağa, dişleri ise yanardağın lavlarına dönüşmüş. Günümüzde bilim insanları, bölgedeki Aborjin Gunditjmara halkı tarafından anlatılan bu masalın aslında geçmişe dayanan bazı temelleri olabileceğini düşünüyor.
Kötülüğün Sıradanlığı
Okullardaki tarih kitaplarının içeriğini hatırlayın; eğitim süreci içinde size öğretilen tarih sanat tarihi ya da bilim tarihi değil, ağırlıklı olarak savaş tarihidir. İnsanlık tarihi gerçekten de büyük savaşlar ve katliamlarla doludur. İnsanlığın tuttuğu kayıtların atılım yapması dolayısıyla yirminci yüzyıl içinde yer alan bu korkunç şiddet olaylarına daha detaylı olarak tanıklık etmekteyiz.
KAOTİKA
-En parlak yıldızlar en büyük kaostan doğar- (Nietzsche.) Evrende var olan her şey olduğu haliyle kendini ortaya koyuş biçimi olarak bir ifadedir, bu haliyle kendinde nasılsa öyledir. İnsan dışındaki her varlık verili haliyle zorunlu-doğal yasalılığın hükmü altındadır. Görünüşler her ne kadar değişiyor olsa da yasalılık değişmeden kalır.
Türk ulusunu Araplaştırma projesi
Amerikalı ünlü siyaset bilimci Samuel P. Huntington 1996 da yayınlanan kötü şöhretli kitabı -Uygarlıklar Çatışması: Dünya Düzeninin Yeniden-İnşası-nda dünyayı şu dokuz uygarlık kümesi arasında paylaştırır: Batı, Latin Amerika, Afrika, İslami, Çini (Sinic), Hindu, Ortodoks, Budist ve Japon. Huntington a göre dört ülke ise, son tahlilde bu kümelerden birinde yer...
Güney Afrika daki mağarada 170.000 yıllık küllerde bulunan kömürleşmiş parçalar, şimdiye kadar bilinen en eski pişirilmiş kök sebzeleri çıktı. Bulgular, gerçek -paleo diyetin- modern patateslere benzer şekilde karbonhidrat bakımından zengin birçok kavrulmuş sebzeyi içerdiğini gösteriyor. Araştırma lideri Lyn Wadley, Bence insanlar karbonhidratlar ve proteinlerin bir...
ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE) operasyonu sırasında yine bir sivilin öldürülmesi, Başkan Donald Trump'a öfkeyi alevlendirdi. Demokratlardan "halka karşı örgütlü bir vahşet kampanyası" eleştirisi geldi. ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi görevlilerinin, Minnesota eyaletindeki Minneapolis kentinde düzenlediği bir operasyon esnasında bir sivil daha öldürüldü. Söz konusu kişinin, ABD Sınır Güvenliği memurları tarafından öldürüldüğü kaydedildi. Olay, Başkan Donald Trump ve yönetiminin kendi vatandaşlarına karşı izlediği politikalara yönelik öfkeyi yeniden alevlendirdi. ...Devamı.»
Avrupa genelinde bireylerin ortalama yüzde 15,07’si üretken yapay zekayı iş amaçlı kullandığını belirtiyor. Avrupa Birliği, bireyler ve şirketler arasında yapay zeka kullanımını artırmaya yönelik yeni önlemlere yatırım yapmayı sürdürürken, aynı zamanda yeni hazırlık stratejileri hazırlıyor ve bu teknolojinin etik kullanımına ilişkin çeşitli kılavuzlar yayımlıyor. Eurobarometer’in dijital eğitimin gelecekteki ihtiyaçlarına ilişkin anketine göre Avrupalıların yüzde 64’ü, 2030 yılına kadar herkesin yapay zekâ okuryazarı olması gerekeceğine “kesinlikle katıldığını” ya da “katıldığını” belirtiyor. ...Devamı.»
Suriye'de tutulan IŞİD'lilerin Irak'a nakli sürerken vatandaşlarını geri almaları için Avrupalı ülkelere baskı artıyor. 9 bin IŞİD savaşçısı ve binlerce aile ferdinin akıbeti ne olacak, yargılamalar nasıl yapılacak? Suriye'de hükümet güçleri ile Suriye Demokratik Güçleri (SDG) arasında yaşanan çatışmalar sonrasında varılan anlaşmanın en önemli maddelerinden birini, binlerce IŞİD'linin yıllardır tutulduğu hapishane ve kamplarda yönetimin SDG'den hükümete devri oluşturuyor. Suriye'nin kuzeydoğusundaki kamp ve hapishanelerde SDG verilerine göre yaklaşık 9 bin IŞİD savaşçısı bulunuyor. Buna ek olarak IŞİD'lilerin eş ve çocukları, başta El Hol olmak üzere çeşitli kamplarda tutuluyor. Sadece El Hol de çoğu kadın ve çocuk 24 bin kişi bulunuyor. ...Devamı.»
Yazımda, Türkiye’de altın ticareti, kaçakçılık ve kara para ilişkilerinin sadece yerel bir sorun olmadığını, uluslararası kapitalist meta ağlarının bir parçası olarak küresel düzeyde de benzer çürümüş sistemlerle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymayı amaçlıyorum bunu özellikle belirtmek isterim. Türkiye’de Altın Örümceği Nedir? ...Devamı.»
On yıllardır Avrupa, çok taraflılık, uluslararası hukuk ve ilkeli diplomasi alanlarında küresel bir şampiyon olmakla övünmüştür. Ancak Grönland krizi daha derin ve rahatsız edici bir gerçeği ortaya çıkardı: Avrupa Birliği güvenlik düşüncesini o kadar uzun süre dışarıya devretti ki artık jeopolitik bir güç olarak nasıl hareket edeceğini hatırlamıyor. Brüksel'deki şok, sadece Amerika'nın Arktik'teki iddialı tutumuyla ilgili değil. Bu, Avrupa'nın kendine ait stratejik bir sözlüğe sahip olmadığı ve 1945'ten beri de sahip olmadığı gerçeğinin farkına varılmasıyla ilgili. ...Devamı.»
Davos’ta önemli açıklamalarda bulunan BlackRock’ın CEO’su Larry Fink, Davos Dünya Ekonomik Forumu’nun açılışında küresel kapitalizme dair ezber bozan bir konuşma yaptı. Fink, “Sistem 30 yıldır halka hiçbir şey vermedi” diyerek, yapay zekânın beyaz yakalılar için büyük bir yıkım getireceğini söyledi. Batı uygarlığına yönelik eleştiriler devam ederken, dünyanın en büyük varlık yöneticisi BlackRock’ın CEO’su Larry Fink’ten çarpıcı bir değerlendirme geldi. Fink, İsviçre’nin Davos kasabasında düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’nun açılışında yaptığı konuşmayla küresel elitleri sarsan bir açıklama Yaptı. Fink, “Kapitalist Sistem Soğuk Savaş’tan bu yana tarihinin en ağır krizine sürükleniyor ve mevcut gidişatla bu sınavdan geçmesi zor görünüyor” şeklinde konuştu. ...Devamı.»
10. yüzyılın sonlarında Erik Kızıl, bu topraklara Grönland adını verdiğinde, günümüzde de geçerliliğini koruyan, siyasetle ilgili zamansız bir gerçeği fark etmişti: algı = güç. Donmuş bir sınır bölgesini cennet olarak nitelendirerek, göçmenleri oraya taşınmaya ikna etti ve böylece Avrupa'nın ilk Arktik karakolunu oluşturdu. Ancak bugün Grönland, Viking yerleşimi olarak değil, iklim değişikliğinin, büyük güç politikalarının ve transatlantik birliğin bozulmasının etkileriyle kutuplaşmış bir Arktik'te stratejik bir dönüm noktası olarak küresel politikanın yeniden merkezinde yer alıyor. ...Devamı.»
Uluslararası Kurtarma Komitesi (IRC), 2026 yılında insani krizlerin kötüleşme riski en yüksek olan 20 ülkeyi belirleyen yıllık Acil Durum İzleme Listesi'ni yayınladı . Rapor, örgütün benzersiz derecede tehlikeli olarak tanımladığı, yoğunlaşan çatışmalar, azalan küresel dayanışma ve insani ihtiyaç ile siyasi irade arasındaki derin uyumsuzlukla şekillenen bir dönemde geliyor. ...Devamı.»
Batı’nın birinci Dünya Savaşı'ndan hemen önceki yıllarını düşündüğümüzde, zihnimizde genellikle romantik bir tablo canlanır: Paris kafelerinde sanatçıların buluştuğu, yeni yeni teknolojik icatların hayatı kolaylaştırdığı, refah ve barışın hüküm sürdüğü zarif bir çağ. "Belle Époque" (Güzel Dönem) olarak adlandırılan bu tablo, dönemin burjuva seçkinleri için büyük ölçüde doğru olsa da, parıltılı yüzeyin hemen altında kaynayan devasa bir toplumsal volkanı gizler. Bu romantik yanılgıyı paramparça eden yıl ise 1911'dir. ...Devamı.»
Hasan Tahsin ismini bugün kaç gazeteci veya kendisinin gazeteci olduğunu zanneden kişi tanır? Bence Hasan Tahsin’in çok iyi okunması gerek. Hasan Tahsin’i tanımayan varsa anlatmak isterim. Esas ismi Osman Nevres’tir; Selanik’te doğmuş, Mustafa Kemal’den yedi sene sonra. Ne ilginç tesadüf ki Osman Nevres ilkokula Selanik’te Şemsi Efendi Okulunda başlamış. Daha sonra yine Selanik’te Feyziye Mektebi’ni bitirmiş. Bu okuldan sonra İttihat ve Terakki tarafından Paris’te Sorbonne Üniversitesinde siyasal bilimler bölümünde okutulmuş. Okul döneminde Monj Sokağı 51 numarada Dr. Mazlum Boysan ile birlikte kalmışlar. Dr. Mazlum Boysan, Osmanlı döneminde tümgeneralliğe kadar yükselmiştir. ...Devamı.»
Christine Kuehn, çocukluğunu Amerikan banliyösünün huzurunda, beyaz çitlerle çevrili bir evde geçirdiğini sanıyordu. Babası Eberhard, Hawaii’de sıradan bir sigorta satıcısıydı, masum hikayeler anlatır, mahallede saygı görürdü. Peki ya o saf, Amerika rüyasıyla yoğrulmuş aile portresinin ardında karanlık bir sır saklıysa? İşte Christine’in gerçeklerle yüzleşme yolculuğu, kuşaklar boyunca saklanmış bir casusluk hikayesini gün yüzüne çıkardı bir Nazi casusluk ağının gölgesi altında büyüdüğünü öğrendiğinde hayatı altüst oldu. ...Devamı.»
Sizde de benim gibi, kimi olayları duyduğunuzda nefretle beraber bir çaresizlik duygusu oluştuğunu düşünürüm. Günümüzde kullanılan paranın ne zaman, nerede ve nasıl ortaya çıktığı üzerine bir düşünce geldi aklıma. Hani para olmadığı zaman mal ve hizmete ne ödenirdi, siz de düşünmüşsünüzdür. Para kullanıma girmeden önce mutlaka para yerine geçen bir madde vardı. Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde gezerken gözüme tuğla üzerine çivi yazısıyla yazılmış ticari mektuplar takılmıştı. Bu mektupları mutlaka arkeologlar incelemiş ve içeriklerini çözmüşlerdir. Bunların bazılarının yanında hangi konulara ilişkin oldukları da yazmaktaydı. ...Devamı.»
Amerika Birleşik Devletleri'nin, diğer emperyal güçler gibi, acımasız emelleri olduğunu kabul etmek için genellikle arşiv araştırmaları, büyük bir gaf, düşüncesizce söylenmiş bir söz ve iktidardakilerin ara sıra gösterdiği dürüstlük gerekir. Bunun bir örneği, 1940'taki ölümünde ABD tarihinin en çok madalya almış deniz piyadesi olan General Smedley Butler'dı. Aktif hizmetten emekli olduktan sonra, rolünün ne olduğu konusunda açık sözlüydü . Kendisini "haraççı" ve "kapitalizm için gangster" olarak tanımlayan Butler, şunları anlattı: "1914'te Meksika'yı, özellikle Tampico'yu, Amerikan petrol çıkarları için güvenli hale getirmeye yardım ettim. ...Devamı.»
Kudüs’te gün batarken, şehrin eski taş döşeli sokakları bir başka akşamı daha karşıladı, ancak o akşam farklıydı. Taşların gölgesinde ruhlar da bir başka ağır yürüyordu. Binlerce Haredi genç, kadın, adam T-nrı’dan gelen bir sesi dinleyerek değil, kendi kalplerinden yükselen bir çığlıkla sokağa çıkmıştı. Gelen çağrıya göre yaşamak, kendi kutsal yolunu korumak. Fakat hiçbir kalp, hiçbir inanç, bir çocuğun gözlerinin içine bakılan o son anda söylenebilecek herhangi bir söz kadar derin olamazdı. Esef ki, bu kalplerin ortasında 14 yaşındaki Yosef Eisenthal’ın hayatı ansızın söndü. O artık sadece bir rakam değil, arzularla dolu bir evladın adı oldu. ...Devamı.»
Almanya, İsveç ve Norveç, ABD'nin Grönland iddialarını sürdürmesi üzerine adaya keşif amaçlı asker gönderme kararı aldı. ABD'nin Grönland üzerindeki egemenlik iddiaları nedeniyle tırmanan gerilim, Avrupa'da yeni askeri adımları beraberinde getirdi. Almanya, İsveç ve Norveç, Danimarka'nın talebi üzerine Arktik bölgedeki Grönland'a "iki haneli az sayıda" asker göndereceklerini açıkladı. Berlin, Stockholm ve Oslo'dan yapılan açıklamalarda, kararın NATO çerçevesinde bölgesel güvenliğin desteklenmesi amacı taşıdığı belirtildi. ...Devamı.»
Son aylarda Güney Çin Denizi'ndeki ihtilaflı bölgeler üzerinde gerilimler yeniden alevlendi. Çin'in askeri manevralarına ve bölgenin tamamını tartışılmaz egemenliğinin bir parçası olarak ilan etmesine karşılık olarak, birçok Güneydoğu Asya ülkesi kendilerini tehlikeli bir şekilde savunmasız buldu. Belirsiz bir yasal rejim, bölgede bir dizi örtüşen toprak iddiasının ortaya çıkmasına yol açtı, ancak gerilimlerin merkezinde beş kilit aktör yer alıyor: Çin, Filipinler, Vietnam, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ve giderek artan bir şekilde Amerika Birleşik Devletleri. ...Devamı.»
Amerika Birleşik Devletleri, II. Dünya Savaşı’nın gölgesinde sürüklenirken ulusun en büyük güvencelerinden biri olan özgürlük ideali, kendi topraklarında dayatılan acımasız bir gerçeklikle sarsıldı. Uzak Pasifik’teki savaşa odaklanan Amerikan hükümeti, “potansiyel düşman” olarak gördüğü Japon kökenli Amerikalıları toplama kamplarına zorla yerleştirme kararı aldı. Ancak bu karara karşı çıkan yalnızca bir avuç idealist değil, cesaretini, merhametini ve kişisel bedelini bu zulme karşı koymak üzere ortaya koyan bir kadının hikayesi vardı, Elaine Buchman Yoneda. ...Devamı.»
Modern savaşlar artık yalnızca tanklarla, füzelerle ya da cephe hatlarıyla yürütülmüyor. Günümüzün en tehlikeli silahı, sessizce zihinlere sızan algoritmalar, yapay zeka ile üretilmiş görüntüler ve gerçekmiş gibi sunulan yalan anlatılardır. TikTok’ta yayılan ve milyonlarca kişiye ulaşan sahte “Ukrayna protestoları” videoları, bu yeni savaş biçiminin en çıplak örneklerinden biridir. ...Devamı.»
Kanada Başbakanı Mark Carney, 14-17 Ocak tarihleri arasında Pekin'i ziyaret ediyor. Bu, 2017'den bu yana bir Kanada liderinin Çin'e yaptığı ilk ziyaret olma özelliğini taşıyor. Ziyaret, Ottawa'nın ABD ile gergin ilişkilerini, özellikle ticaret gerilimlerini ve Başkan Donald Trump'ın küresel bağlamda ilhak tehditlerini ele aldığı kritik bir döneme denk geliyor. Carney'nin ziyareti, Kanada'nın geleneksel olarak ABD'ye olan bağımlılığının ötesinde ticaret ve güvenlik ortaklıklarını çeşitlendirme niyetini gösterirken, yıllarca süren diplomatik sürtüşmenin ardından Çin ile bağlarını onarmaya ve güçlendirmeye yönelik bir çaba olarak değerlendiriliyor. ...Devamı.»
Dünya, parıltılı vitrinleriyle insanı büyüleyen bir sahneye dönüştürüldü. Emperyal bir düzen, insan ruhunu rakamlara, kimlikleri kategorilere, inancı ise pazarlanabilir bir aksesuar düzeyine indirgeyen bir mekanizma kurdu. Bu mekanizma, insanlara bir “kişilik kostümü” giydiriyor: Modernlik adı altında, tüketim etiketiyle, ideolojik kalıplarla süslenmiş maskeler… Her birey bir “çizmeli kediye” dönüşüyor eğitilmiş, biçimlendirilmiş, sisteme uyum sağlaması öğretilmiş. Ancak Rav Lugasi’nin hikayesinin özü burada yankılanır. Maskeler, tabiatı değiştirmez. Kimliğin üzerini yüzlerce kat boyayabilirsiniz, fakat ruhun çekirdeği silinemez. ...Devamı.»