Bir ülkede iktidarın gücü yalnızca kendi sertliğinden, örgütlülüğünden ya da ideolojik tutarlılığından gelmez; çoğu zaman karşısındaki muhalefetin zayıflığından, korkularından ve içsel çelişkilerinden beslenir. Yıllardır aynı sahneyi izliyoruz: Kürsülerde yüksek sesle konuşan ama sokakta yankı bulmayan sözler, seçim dönemlerinde aniden hatırlanan halk, seçimden sonra hızla unutulan vaatler… Bu tabloyu anlamak için sadece “başarısızlık” demek yetmez; bu, çok katmanlı bir psikolojik, ideolojik, politik ve hatta antropolojik meseledir.


İdeolojik olarak sorun daha derindir. Çünkü ortada net bir dünya görüşü yoktur; daha doğrusu vardır ama halktan kopuktur. Kimi zaman Batı’dan ithal edilmiş, kimi zaman eski devlet aklının makyajlanmış versiyonu olan bu ideolojik çerçeve, halkın gerçek hayatıyla temas etmez. İşçiyle, esnafla, işsiz gençle, kira ödeyemeyen aileyle aynı dili konuşamaz. “Politika”yı bir yaşam mücadelesi değil, bir vitrin işi sanır. Bu yüzden söylem ile gerçeklik arasında uçurum oluşur. Halk somut çözüm isterken, muhalefet soyut kavramlarla konuşur. Halk adalet isterken, muhalefet prosedür anlatır. Halk ekmek derken, muhalefet strateji konuşur. Bu kopuş, zamanla güvensizliğe dönüşür.

Politik düzlemde ise daha sert bir gerçek var: Muhalefet, sistemin sınırlarını kabullenmiş durumda. O sınırların dışına çıkmayı “tehlikeli” buluyor. Oysa siyaset dediğimiz şey, tam da o sınırları zorlamakla anlam kazanır. Eğer bir muhalefet, iktidarın çizdiği çerçevenin dışına çıkamıyorsa, aslında iktidarın dolaylı bir uzantısı haline gelir. Seçim odaklı, günü kurtaran, anketlere göre pozisyon alan bu siyaset tarzı, uzun vadede toplumu dönüştüremez. Çünkü toplumsal değişim, cesaret ister; bedel ödemeyi göze almayı gerektirir. Bugünün muhalefeti ise bedel ödemekten kaçınan bir akıl tarafından yönetiliyor.

Antropolojik açıdan bakıldığında ise daha köklü bir meseleyle karşılaşıyoruz: Türkiye’de siyaset, uzun yıllar boyunca yukarıdan aşağıya kurulan bir ilişki biçimi üzerinden şekillendi. Halk, özne değil nesne olarak görüldü. Bu alışkanlık muhalefette de kırılmış değil. Hâlâ halkı dinlemek yerine ona ne yapması gerektiğini söyleyen bir dil hâkim. Bu yüzden insanlar kendilerini temsil edilmiş hissetmiyor. Çünkü temsil edilmek, sadece oy vermek değildir; anlaşılmak, görülmek ve sürecin parçası olmak demektir. Muhalefet ise halkı seçimden seçime hatırlayan bir refleksle hareket ediyor. Bu da bağ kurmayı imkânsız hale getiriyor.

Tüm bunların sonucunda ortaya çıkan tablo şudur: Korkan, kararsız, halktan kopuk ve sistemin sınırlarına hapsolmuş bir muhalefet. Bu yapı ne ilham verir ne umut yaratır. Oysa tarih bize şunu gösterir: Gerçek değişim, cesur olanların, risk alanların ve halkla gerçek bağ kuranların eseri olmuştur. Devrimci bir damar dediğimiz şey, sadece slogan atmak değil; halkın gerçek ihtiyaçlarını anlayıp, buna uygun radikal ama somut çözümler üretebilmektir.

Bugün ihtiyaç olan şey, makyajlanmış bir muhalefet değil; kendini yeniden kurabilen, korkularını aşabilen ve halkla gerçek bir bağ kurabilen bir siyasal akıldır. Çünkü halk sandığınız kadar edilgen değil; sadece kendisine güven verecek, arkasında durabileceği bir irade arıyor. Eğer o irade ortaya çıkmazsa, boşluk ya daha otoriter yapılarla ya da umutsuzlukla doldurulur.

Gerçek soru şudur: Muhalefet, halkın önünde yürümeye cesaret edebilecek mi, yoksa hep birkaç adım geriden gelmeye devam mı edecek? Çünkü tarih, bekleyenleri değil, harekete geçenleri yazar.