İşçilerin Tarihi
1970 e vardığımızda sendikal hareket ve iktidar arasındaki manzara şöyleydi: Birkaç yıldan beri Türk-İş (Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu) konfederal (üst) yönetimi, patronlar ve Süleyman Demirel in yönetimindeki AP (Adalet Partisi) hükümeti, 1967 de kurulduğundan beri gittikçe güçlenen ve etkisi Marmara Denizinin eteklerinin çok ötesine yayılan DİSK...
Söz / Sözün Özü
Sözleşmek. Konuşmak. Söyleşmek. Yazmak. Yayınlamak : Tarihe, kendi tarihimize bir iz bırakmak. Bir katkıda bulunmak. Ana, baba, hala, teyze, amca, dayı, nene, dede ve benzeri büyüklerimizle söyleşiler yapmak : -Sözün gösterilmesi- için onları söyleşi yaparken kamerayla ölümsüzleştirmek. Evet Sözlü Tarihi canlandırmak. Sözlü Tarih?in olanaklarından en iyi biçimde yararlanmak mümkün.
İşçi Sınıfı
Var mı(ydı)? Yok mu(ydu)? Uzun çok uzun yıllar tartışması yapıldı: Osmanlı İmparatorluğu?nda ve hemen sonrasında Türkiye Cumhuriyeti de işçi sınıfı var mıydı? Yok muydu? İşçi Hareketi Tarihi konusuna 1960?ların ortasından beri merak, hem de ne merak, sardığım için o tarihten beri bu konu beni de birinci derecede ilgilendirdi.
Değerler Rabbi
İnsan doğayla ayrımını algıladığı andan itibaren algısıyla algıladığı arasında bir bağın olduğunu sezer. İlk elden duyusal bilinç düzeyinde de olsa bunun nedenlerini, gördüklerinin gerisinde neyin var olduğunun arayışına da başlamış olur. Algının kendisi bir üçlemenin birliğidir: algılanan, algılayan ve algı. Algı, şiddeti ve biçimi ne...
Eski bir yanardağı Aborijin hikayesi
Uzun zaman önce, Avustralya?nın güneydoğusuna dört dev yaratık gelmiş. Üçü, kıtanın diğer bölgelerine yürüyüp gitmiş ancak biri yere çömelmiş. Vücudu, Budj Bim adındaki bir yanardağa, dişleri ise yanardağın lavlarına dönüşmüş. Günümüzde bilim insanları, bölgedeki Aborjin Gunditjmara halkı tarafından anlatılan bu masalın aslında geçmişe dayanan bazı temelleri olabileceğini düşünüyor.
Kötülüğün Sıradanlığı
Okullardaki tarih kitaplarının içeriğini hatırlayın; eğitim süreci içinde size öğretilen tarih sanat tarihi ya da bilim tarihi değil, ağırlıklı olarak savaş tarihidir. İnsanlık tarihi gerçekten de büyük savaşlar ve katliamlarla doludur. İnsanlığın tuttuğu kayıtların atılım yapması dolayısıyla yirminci yüzyıl içinde yer alan bu korkunç şiddet olaylarına daha detaylı olarak tanıklık etmekteyiz.
KAOTİKA
-En parlak yıldızlar en büyük kaostan doğar- (Nietzsche.) Evrende var olan her şey olduğu haliyle kendini ortaya koyuş biçimi olarak bir ifadedir, bu haliyle kendinde nasılsa öyledir. İnsan dışındaki her varlık verili haliyle zorunlu-doğal yasalılığın hükmü altındadır. Görünüşler her ne kadar değişiyor olsa da yasalılık değişmeden kalır.
Türk ulusunu Araplaştırma projesi
Amerikalı ünlü siyaset bilimci Samuel P. Huntington 1996 da yayınlanan kötü şöhretli kitabı -Uygarlıklar Çatışması: Dünya Düzeninin Yeniden-İnşası-nda dünyayı şu dokuz uygarlık kümesi arasında paylaştırır: Batı, Latin Amerika, Afrika, İslami, Çini (Sinic), Hindu, Ortodoks, Budist ve Japon. Huntington a göre dört ülke ise, son tahlilde bu kümelerden birinde yer...
Güney Afrika daki mağarada 170.000 yıllık küllerde bulunan kömürleşmiş parçalar, şimdiye kadar bilinen en eski pişirilmiş kök sebzeleri çıktı. Bulgular, gerçek -paleo diyetin- modern patateslere benzer şekilde karbonhidrat bakımından zengin birçok kavrulmuş sebzeyi içerdiğini gösteriyor. Araştırma lideri Lyn Wadley, Bence insanlar karbonhidratlar ve proteinlerin bir...
Ondört yıl önceydi. 22 Nisandaydık. Paristeydik. Akşam üzeriydi. "Küçük Türkiye'de", Rüstem'in tarihi kitabevi Özgül'de birkaç dost sohbet ediyorduk. Paris'e yeni gelmiş genç bir yazarla tanıştım. Epey konuştuk. Yazdıklarını okuyup önerilerimi yazmamı istedi. Peki dedim. Hemen gönderdi çalışmalarını. Hemen okudum ve hemen aşağıda sunduğum metni yazdım. Hemen gönderdim. Yararı olduğunu sanıyorum. Ondört yıl sonra Rüstem üzerine yazdığım ekitabı ekitap.ayorum.com sitemizden okumuş. Şu notu gönderdi: ...Devamı.»
İskandinav halklarının denizlerdeki cesur seyahatleri ve Vikinglerin Avrupa'nın tarihine bıraktığı derin izler, yüzyıllardır araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Bu yazıda, Vikinglerin Avrupa'yı nasıl etkilediğini ve bıraktığı mirası keşfedeceğiz. Halk hareketlerinin ekseriyetinde olduğu gibi, tam olarak bilinmemek ile beraber, muhtemelen nüfus artışından kaynaklanan nedenlerden mütevellit İskandinavlar 8. yüzyıldan itibaren kendi bölgelerinin dışına göç etmeye başlamışlardır. Söz konusu zor yolculuğu gerçekleştirebilmek adına ise ellerinde iki teknik araç bulunmaktadır. ...Devamı.»
Konvoyun hedef alınmasını 'affedilemez' olarak niteleyen WCK, bölgedeki yardım çalışmalarına ara verdiğini ve çalışmalarının geleceği ile ilgili kararı daha sonra alacaklarını duyurdu. İsrail'in Gazze'ye düzenlediği saldırıda yardım kuruluşu World Central Kitchen'da (WCK) görevli 7 çalışan öldürüldü. İsrail 'trajik' olayı araştırdığını açıklarken, World Central Kitchen, Tel Aviv hükümetinin 'ayrım gözetmeyen cinayetleri' durdurması gerektiğini kaydetti. ...Devamı.»
Nisan 2010'da Kardelen Yayımcılık tarafından okuyucuya sunulan basılı kitabın, aradan geçen ondört yıl sonra ekitap olarak yeniden ve ücretsiz yayınının yerinde ve yararlı olacağı umuduyla bu çalışmanın ekitab biçimini ekitap.ayorum.com sitemizde 31 Mart 2024'ten itibaren sunuyoruz. İngiltere, İspanya ve Almanya'da yaşayan dostlardan kitabı bir türlü bulamayan meraklılarına böylece kitaba daha kolay ulaşmak olanağı yarattığımızı ümit ediyorum. Bir kez tıklatmak yetecek. Hepinize iyi okumalar. Kolay gelsin. ...Devamı.»
Türkiye 2003-2023 arasında faize 563 milyar dolar ödedi. 2023’te 28,4 milyar dolara ulaşan faiz ödemesi 2011 yılından bu yana yıllık en yüksek değer oldu. 2023’te iktidarın topladığı 100 lira verginin 15 lirası faize gitti. 2024 yılında toplanacak vergilerin de en az 17 lirası faize gidecek. Hedeflerden şaşılırsa bu oran daha da artabilir. Türkiye 2023 yılında 28,4 milyar dolar faiz ödedi. Bu 2011 yılından bu yana dolar bazında bir yılda faize ödenen en yüksek miktar oldu. ...Devamı.»
Yeni yapılan araştırma, iklim değişikliği nedeniyle kutuplardaki buzulların erimesinin, Dünya'nın geçmişe kıyasla daha yavaş dönmesine neden olduğunu ortaya koydu. California San Diego Üniversitesi bünyesinde yapılan çalışmada, matematiksel modeller kullanılarak jeofiziksel olayların Dünya'nın dönüşüne etkileri incelendi. ...Devamı.»
Avrupa’da servet dağılımında görülen adaletsizliğinin en yüksek olduğu ülkelerin başında Türkiye geliyor. Türkiye’de en zengin yüzde 1’lik kesim ülkedeki servetin yüzde 40’ını alıyor. Türkiye bu kritere göre Avrupa’da servet dağılımı adaletsizliği ilk sırada yer alıyor. En zengin yüzde 5 ve en zengin yüzde 10’un servetten aldığı paya bakıldığında Türkiye ikinci sırada bulunuyor. Servet dağılımı adaletsizliğini gösteren Gini katsayısında da Türkiye üçüncü sırada. ...Devamı.»
Ankara’nın belki de Türkiye’nin ilk kadın taksi şoförü Hacer Öçlü, Kızılırmak sokakta otururdu. Koyu renk, arkası yatık bagaj kısmı olan bir OPEL marka arabası vardı. Hem taksi olarak hem de dolmuş aracı olarak Ulus ile Kızılay arasında çalışırdı. Aracı ile çalıştığı saatler sabitti. Akşam olunca evininin önüne çekerdi arabasını. Kızılırmak sinemasının verev karşısında otururdu. Aynı caddenin ilerisinde ise Orhan Şeref Apak otururdu. Aynı binada Zeki Müren’in bir dairesi vardı. Zeki MürenAnkara’ya geldiğinde kimi zaman bu evde, kimi zaman da Şahap’ın evinde kalırdı. ...Devamı.»
Birleşmiş Milletler Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese tarafından hazırlanan BM raporu, Filistinlilere karşı 'soykırım suçu' işlendiğine dair makul gerekçeler olduğunu belirtiyor. Rapor, öldürmeler, ciddi zararlar ve yaşam koşullarının kötüleştirilmesi gibi unsurlara vurgu yapıyor. Birleşmiş Milletler işgal altındaki Filistin toprakları Özel Raportörü Francesca Albanese, BM Güvenlik Konseyi'ne sunduğu ve Gazze karar tasarısı oylamasıyla aynı zamanda açıklanan raporunda, "İsrail'in Gazze'deki Filistinlilere yönelik soykırımı, uzun süredir devam eden bir yerleşimci, sömürgeci sürecin tırmanan bir aşamasıdır" tanımlamasında bulundu. ...Devamı.»
ABD'de beynine implant yerleştirilen bir kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu. Wall Street Journal'ın (WSJ) dün yayımladığı haberde implantın, Parkinson hastalığından muzdarip Jeffrey Keefer'a takıldığı aktarıldı. 71 yaşındaki Keefer'ın hastalık nedeniyle ameliyata girdiği, cerrahi operasyon öncesinde de doktorların implantı beyninde denemesi için izin verdiği belirtildi. Precision Neuroscience firmasının geliştirdiği Layer 7 Cortical Interface adlı implantın üzerindeki elektrotlar, Keefer'ın beynine bağlandı. ...Devamı.»
Evrensel insanlık değerlerini kendisine yol gösterici olarak alan insanlar, Talibana Radikal İslamcı derken, Talibanı Ilıman İslamcı gören gruplar var... Kimler mi? Afganistan, Pakistan, Türkmenistan, Tacikistan, Özbekistan ve İran topraklarını da kapsayan bir halifelik kurmayı çalışan IŞİD-H. Adını, bugün İran, Türkmenistan ve Afganistan topraklarında bulunan tarihi Horasan ( Farsça’da ‘güneşin yükseldiği yer’) bölgesine dayandırıyor IŞİD-H. İlk olarak 2014'te Afganistan'da ortaya çıkan grup aşırı radikal eylemler düzenlemesiyle tanınıyor. ...Devamı.»
Her ülkede o ülkenin kaderine dokunmuş insanlar vardır. Ülke insanları zaman geçse de onları unutmaz. Hatta örnek olurlar insanlarımıza kimi zaman. Ülkemizin tarihinde bir Ulubatlı Hasan vardır, İstanbul’un fethinde destan yazmıştır. İstanbul’un surlarında savaş devam ederken Osmanlı Devletinin bayrağını surlara asmış ve orada şehit olmuş. Bursa ilinin Karacabey kazasına bağlı Ulubat veya Uluabadadı ile anılan bir köy ve bir de göl vardır. Hasan bu köyden katılmış İstanbul’un fethine. ...Devamı.»
Küresel ısınma sonucu yok olma riski altında bulunan Avustralya'daki dev kelp yosunu popülasyonunu koruma amacıyla başlatılan proje, Google'ın yapay zekâ teknolojisinin binlerce uydu fotoğrafını analiz ederek oluşturduğu harita ve ısıya dayanıklı gen çalışmalarındaki analizleriyle ilerliyor. Deniz tabanından su yüzeyine kadar uzanan ve boyları otuz metreye kadar ulaşabilen dev kelp yosunları Avustralya’nın doğal güzelliklerinden birini oluşturuyor. ...Devamı.»
Bazı içecekler kendileri istese de istemese de dünyada önemli değişikliklere yol açtı. Amerikalıların bir zamanlar ingilizlerin kahvaltı çaylarına uygulanan vergileri biraz artırması nedeniyle bir devrimle mücadele ettiğini hatırlatalım. (O mücadele ruhuna ne oldu?) biradan sodaya, medeniyeti şekillendiren 6 içecek üzerine bir yazı... Medeniyetin akışını gösteren 6 içecek vardır; Tom Standage'ın "6 bardaktaki dünya tarihi" kitabının temelini oluşturan fikir budur. Onlar büyük keşif, akıl ve devrim çağlarının katalizörleridir. kısa bir özet... ...Devamı.»
Pazartesi 18 Mart 2024, Paris'te havalar ısındı, ısınıyor: Termometremiz 18 dereceyi gösteriyor. 19 Mart'ta, 19 dereceyi. 20 Mart'ta, 20 derece. 21 Mart'ta, 21 derece. Isınan sadece Fransa'nın başkenti değil. Birçok ülke yanında İspanya da ısınıyor. Bu ülkede kimi yerde mevsimlik dereceler 3, 5 veya 6 veya 8 derece aşıldı. Endülüs'te artık raks yapıl(a)mıyor, havaların ısınmasının önüne nasıl geçilebilir konuşuluyor. Bilim kadın ve adamlarına kalırsa İspanya yakında güneyinden başlayarak çölleşeçek. ...Devamı.»
Uzmanlar bazı ülkelerdeki "bebek patlaması" ve bazı ülkelerdeki "bebek iflası" nedeniyle dünyanın "21. yüzyıl boyunca sarsıcı bir sosyal değişimle" karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu. Lancet dergisinde yeni yayınlanan araştırmaya göre, küresel olarak ülkelerin büyük bir çoğunluğu 2100 yılına kadar nüfus büyüklüğünü sürdürecek kadar yüksek doğurganlık oranına sahip olmayacak. Öte yandan, araştırmaya göre dünyadaki canlı doğumların çoğu yoksul ülkelerde gerçekleşecek. ...Devamı.»
Taş-kağıt-makas oyununu ilk kim buldu? Kim geliştirdi? Çin’de ken, “yumruk, kavrama, kuvvet” gibi anlamlara sahiptir. Öte yandan, oyuncuların ellerini tercih ettiği şekillere sokmalarına göre kazananı veya kaybedeni belli olan bir oyundur. Asırlar boyunca, birçok ken oyunu oynanmışsa da, japonya’ya yayılan “janken”in atasının “honken” (orijinal ken) öldüğü yaygın düşüncesi hakimdir. 1640 yıllarında Nagasaki’de ortaya çıkmış olduğu için bazen, “nagasakiken” veya “kıyouken” (Nagasaki’nin eski ismi Kıyou’dur) olarak da bilinir; buradan da "edo" bölgesine yayılmıştır, burası, günümüzdeki tokyo bölgesidir. ...Devamı.»
Her yıl yayınlanan Dünya Mutluluk Raporu'nun 2024 yılı raporu yayınladı. Listenin başındaki ülke yine değişmedi ve Finlandiya, listenin birinci sırasındaki yerini korudu. Finlandiya'yı komşu ülkeleri takip ederken, Avusturalya listenin 10., Türkiye 98. sırasında yer aldı. Her yıl hazırlanan Dünya Mutluluk Raporu'nun bu yılki sayısı yayınlandı ve bir kez daha İskandinav ülkeleri listenin başında yer aldı. Finlandiya, listenin birinci sırasındakini yerini korudu. ...Devamı.»
ILO, dünyada zorla çalıştırılan insanların sayılarının arttığını belirtirken, emek sömürüsünden kazanç elde edenlerin gelirlerini katladıklarına işaret etti. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından hazırlanan bir rapora göre dünya genelinde zorla çalıştırmadan elde edilen yasa dışı kazançlarda hızlı bir artış söz konusu. Örgütün salı günü Cenevre'de açıkladığı rapora göre, insanları zorla çalıştırmak suretiyle emeklerini sömürenlerin kazancı yılda 236 milyar dolar (yaklaşık 217 milyar euro) olarak tahmin ediliyor. ...Devamı.»
Dünya Meteoroloji Örgütü'nün 2023 raporu, iklim krizinin etkisini geçen yıllara oranla daha da arttırdığını ortaya koydu. Özellikle okyanuslar ve buzullar büyük risk altında. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, iklim değişikliği konusunda gerek sıcaklıklardaki artış gerekse etkilerinde tüm alarm zillerinin çaldığını dile getirdi. BM'ye bağlı Dünya Meteoroloji Örgütü'nün (WMO) 2023 İklim Raporu'nu değerlendiren Guterres, bulguların geçen yıl Ocak ile Aralık ayları arasındaki dönemin hava sıcaklıklarının kayıt altına alınmasından bu yana dünya üzerinde en sıcak dönem olduğunu ortaya koyduğunu aktardı. ...Devamı.»