İşçilerin Tarihi
1970 e vardığımızda sendikal hareket ve iktidar arasındaki manzara şöyleydi: Birkaç yıldan beri Türk-İş (Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu) konfederal (üst) yönetimi, patronlar ve Süleyman Demirel in yönetimindeki AP (Adalet Partisi) hükümeti, 1967 de kurulduğundan beri gittikçe güçlenen ve etkisi Marmara Denizinin eteklerinin çok ötesine yayılan DİSK...
Söz / Sözün Özü
Sözleşmek. Konuşmak. Söyleşmek. Yazmak. Yayınlamak : Tarihe, kendi tarihimize bir iz bırakmak. Bir katkıda bulunmak. Ana, baba, hala, teyze, amca, dayı, nene, dede ve benzeri büyüklerimizle söyleşiler yapmak : -Sözün gösterilmesi- için onları söyleşi yaparken kamerayla ölümsüzleştirmek. Evet Sözlü Tarihi canlandırmak. Sözlü Tarih?in olanaklarından en iyi biçimde yararlanmak mümkün.
İşçi Sınıfı
Var mı(ydı)? Yok mu(ydu)? Uzun çok uzun yıllar tartışması yapıldı: Osmanlı İmparatorluğu?nda ve hemen sonrasında Türkiye Cumhuriyeti de işçi sınıfı var mıydı? Yok muydu? İşçi Hareketi Tarihi konusuna 1960?ların ortasından beri merak, hem de ne merak, sardığım için o tarihten beri bu konu beni de birinci derecede ilgilendirdi.
Değerler Rabbi
İnsan doğayla ayrımını algıladığı andan itibaren algısıyla algıladığı arasında bir bağın olduğunu sezer. İlk elden duyusal bilinç düzeyinde de olsa bunun nedenlerini, gördüklerinin gerisinde neyin var olduğunun arayışına da başlamış olur. Algının kendisi bir üçlemenin birliğidir: algılanan, algılayan ve algı. Algı, şiddeti ve biçimi ne...
Eski bir yanardağı Aborijin hikayesi
Uzun zaman önce, Avustralya?nın güneydoğusuna dört dev yaratık gelmiş. Üçü, kıtanın diğer bölgelerine yürüyüp gitmiş ancak biri yere çömelmiş. Vücudu, Budj Bim adındaki bir yanardağa, dişleri ise yanardağın lavlarına dönüşmüş. Günümüzde bilim insanları, bölgedeki Aborjin Gunditjmara halkı tarafından anlatılan bu masalın aslında geçmişe dayanan bazı temelleri olabileceğini düşünüyor.
Kötülüğün Sıradanlığı
Okullardaki tarih kitaplarının içeriğini hatırlayın; eğitim süreci içinde size öğretilen tarih sanat tarihi ya da bilim tarihi değil, ağırlıklı olarak savaş tarihidir. İnsanlık tarihi gerçekten de büyük savaşlar ve katliamlarla doludur. İnsanlığın tuttuğu kayıtların atılım yapması dolayısıyla yirminci yüzyıl içinde yer alan bu korkunç şiddet olaylarına daha detaylı olarak tanıklık etmekteyiz.
KAOTİKA
-En parlak yıldızlar en büyük kaostan doğar- (Nietzsche.) Evrende var olan her şey olduğu haliyle kendini ortaya koyuş biçimi olarak bir ifadedir, bu haliyle kendinde nasılsa öyledir. İnsan dışındaki her varlık verili haliyle zorunlu-doğal yasalılığın hükmü altındadır. Görünüşler her ne kadar değişiyor olsa da yasalılık değişmeden kalır.
Türk ulusunu Araplaştırma projesi
Amerikalı ünlü siyaset bilimci Samuel P. Huntington 1996 da yayınlanan kötü şöhretli kitabı -Uygarlıklar Çatışması: Dünya Düzeninin Yeniden-İnşası-nda dünyayı şu dokuz uygarlık kümesi arasında paylaştırır: Batı, Latin Amerika, Afrika, İslami, Çini (Sinic), Hindu, Ortodoks, Budist ve Japon. Huntington a göre dört ülke ise, son tahlilde bu kümelerden birinde yer...
Güney Afrika daki mağarada 170.000 yıllık küllerde bulunan kömürleşmiş parçalar, şimdiye kadar bilinen en eski pişirilmiş kök sebzeleri çıktı. Bulgular, gerçek -paleo diyetin- modern patateslere benzer şekilde karbonhidrat bakımından zengin birçok kavrulmuş sebzeyi içerdiğini gösteriyor. Araştırma lideri Lyn Wadley, Bence insanlar karbonhidratlar ve proteinlerin bir...
Ne kadar garip olaylara gebe ülkemiz düşünebiliyor musunuz? Bir etrafımıza bakın, bir tek Akdeniz kıyılarımız güvencede diye düşünsem, o da yanlış. Doğuda İran komşumuz ama dostumuz olup olmadığını bilmiyoruz. Tarihte İran Şah’ının tek bir hedefi vardı. İran sınırlarını Akdeniz’e ulaştırmaktı ve bunu her seferinde kapalı da olsa dile getirmişti. Çıkın yukarı, Ermenistan, başlı başına bir kaos. İnin aşağıya Irak komşumuz mu düşmanımız mı bilinmeyen bir denklem. ...Devamı.»
Üç yıllık gözlem: "Şempanzeler rakiplerine karşı savaş stratejileri kullanıyor". Araştırmacılar bunun "insan olmayan canlıların" incelikli bir şekilde daha yüksek zemine çıkmasının ilk kanıtı olduğuna inanıyor. Araştırmacılar, şempanzelerin savaşlar sırasında rakip gruplarını taktiksel olarak gözetlemek için insanlara benzer stratejiler kullandığını keşfetti. Hayvanların uzaktan gelen yırtıcıları görmek ya da çiftleşmek için diğer hayvanlara seslenmek amacıyla tepeleri ve yüksek yerleri kullandıkları uzun zamandır düşünülüyordu. ...Devamı.»
Amerika'nın tarihi birçok ilginç hikayeyi barındırır. Kıta, kimilerine göre Christopher Columbus'un keşfinden sonra, Avrupa'dan gelen göçmenler için cazip bir yerdi. Gelen insanlar gemilerle yeni kıtanın doğu sahillerine bırakıldılar. Doğu sahilinin birçok yerleşim bölgesine ev sahipliği yaptığına inanılır. Özellikle Boston ve çevresi, bu ilk yerleşim yerleri olarak bilinir. Kimi gemiler bu göç işini kayıtlı, kimileri ise kayıtsızca gerçekleştirmiş. Bazı yolculuklarda gemiler fırtınalara kapılarak batmış, insanlar hayatlarını kaybetmişler. ...Devamı.»
Dile kolay geliyor, 100 rakamı. Sanki bir gün gibi geçiyor zaman. Çankaya'daki bağ evinde, 28 Ekim 1923 akşamında, Mustafa Kemal Paşa, yemeğe çağırdığı Kazım Paşa, İsmet Paşa, Fethi Bey, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Beylerle yenilen akşam yemeğinin tam ortasında, "Efendiler, yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz" der. Herkes yemeği derhal bırakır ve o dakikadan itibaren nasıl hareket edileceğini konuşurlar. Bu yemeğin üzerinden 100 yıl geçti. Arşivlerimi karıştırırken, "Cumhuriyet'in 80 Yılı" adlı belgesel bir doküman elime geçti. 2003'te Cumhuriyet'in 80. yılında Cumhuriyet gazetesi tarafından yayınlanan bir dergi koleksiyonu. ...Devamı.»
Kazakistan'da Türk tarihini değiştirebilecek bir keşfe imza atıldı. Karaganda'da İskit-Saka ve onun erken dönemine ait piramit bulundu. Kazakistan'nın Karaganda bölgesinde İskit-Saka ve erken dönemine ait piramit keşfedildi. Uzmanlar, Karajartas anıt mezarının, Andronovo döneminin son evresini oluşturan Begazı Dandibay döneminden bir hükümdara ait olduğunu açıkladı. Karaganda Eyaleti Şet ilçesinde bulunan Taldı Nehri’nin sol kıyısını gören hakim bir tepede yer alan ve Karaganda Üniversitesi Sarı Arka Arkeoloji Heyeti tarafından tespit edilen Karajartas anıt mezarındaki çalışmalar toplamda 4 kazı sezonu sürdü. ...Devamı.»
Dingolar Avustralya’nın birçok yerinde zararlı olarak görülse de, sömürge öncesi dönemde bu hayvanlar “neredeyse insan” statüsüne sahipti. Bir köpeğin, bir insanın en yakın arkadaşı olduğu söyleniyor, ancak vahşi dingolar hakkında Avustralya’da oldukça kötü sözler sarf ediliyor. Uzmanlar tarafından yürütülen yeni araştırma, Avrupalıların kolonizasyonundan daha önce dingoların Avustralya yerlileri tarafından gömüldüğünü -ve hatta evcilleştirildiğini- öne sürerek bu durumun her zaman böyle olmadığını gösteriyor. ...Devamı.»
Baylar, Meclisçe Cumhuriyeti kabul kararı 29/30 Ekim 1923 gecesi saat 8 .30'da verildi, On beş dakika sonra, yani 8.45'te cumhurbaşkanı seçmi yapıldı. Durum o gece bütün ülkeye bildirildi ve her yerde, gece yarısından sonra, yüz bir kez top atılarak halka duyuruldu. ‘Sayın arkadaşlarım, önemli ve dünya çapında olağanüstü olaylar karşısında saygıdeğer ulusumuzun gerçek uyanıklığına değerli bir belge olan Anayasamızın kimi maddelerini açıklamak için özel komisyonca yüksek kurulunuza önerilen yasa tasarısının kabulü dolayısıyla, Tükiye Devletinin öteden beri dünyaca bilinen, bilinmesi gereken niteliği, uluslararası belli adıyla adlandırıldı. ...Devamı.»
Bir zamanlar, bilhassa 20. Yüzyılın son yıllarında, 21. Yüzyılın ilk aylarında ve ilk yıllarında İsrail ve Filistin iç siyasetini ve ilişkilerini çok yakından izliyordum. Hatta bu konularda epey makale yayınlamış, zamanı gelince, ve bir yayınevinin sorumlusu önerince, bunları derleyerek hacimli bir kitap yazmış, yayınlanmak üzereyken mütevazi yayınevi iflas etmiş, kitabın sunumu çıkmaz ayın sonbaharına kalmıştı. O günlerde ve hemen sonrasında kimi yerde kitap yayınlanmış gibi reklamı bile yapılmıştı. Kitap yayınlanmadı. Bende kitabın doc veya pdf biçimi bile yok. ...Devamı.»
2009’da, ondört yıl önce, Mart başında yazdığım ve birkaç sitede yayınlanan bu makalemi Tarihimizin izinde bugün yeniden sunuyorum. Belki bir işe yarar. Bugünlere nasıl geldik Naci? Unutulmasın. İşte Tarih(imiz)den bir yaprak : 13 Mart 2009. Paris. Kapitalizmin son yirmi yıldaki alt-üst oluşu birçok açıdan irdelenmeye layık. Bugünden bakınca 1989’da olan-bitenleri daha farklı bir biçimde algılamak, anlamak, yorumlamak olası. Bugün bunu denemeye çalışıyorum. ...Devamı.»
Son birkaç yıldır ülkemizin etkili bir şekilde yönetilmediğine inanarak, ülkemizin siyasi süreci hakkında düşünürlerin, özellikle gazetecilerin söyleşilerini dinlemeye başladım. Ancak, bazı gazetecilerin ideolojik yaklaşımlarından rahatsızlık duyduğumu da belirtmek isterim. Gazetecilik mesleği tarafsız bir şekilde icra edilmesi gereken bir meslektir. Doğruyu görmek zorunda olmaktır, gazetecilik. Tanışma fırsatı bulduğum gazetecilerden bazıları şunlardır: Cumhuriyet gazetesinden Burhan Felek, İlhan Selçuk, Ali İhsan Göğüş ve Nadir Nadi. Ayrıca, Pako'nun sahibi olan rahmetli Bekir Coşkun'u da büyük saygıyla anıyorum. ...Devamı.»
Değerli dostlarım, siz de benim gibi yaşadığımız ülkede bir yabancılık hissediyor musunuz? Ben kendimi çok yabancı hissediyorum. Başka bir ülkeye gittiğimde o ülkede neler olduğuna hiç dikkat etmezdim, çünkü beni ilgilendirmiyordu. Ancak ülkemde meydana gelen birçok olaydan halkın tamamı habersiz. Adana'da bulunan büyük bir hava üssü olan İNCİRLİK, Amerika Birleşik Devletleri tarafından kontrol ediliyor. Yani, bu ülkeye bizim tarafımızdan bir üs olarak kullanılması için tahsis edilmiş durumda. 1951 yılında başlanan İncirlik Askeri Hava Limanı, Amerika ile ortak kullanıma açılmıştır. ...Devamı.»
2018-19’da kimlik suçlarının doğrudan ve dolaylı olarak Avustralya‘ya maliyeti yaklaşık 3,1 milyar dolar oldu. Bu tür maliyetleri karşılamak için federal hükümet, insanların pasaport, ehliyet veya Medicare kartı gibi belgeleri paylaşmak zorunda kalmadan kimliklerini kanıtlamalarına olanak sağlayacak bir ulusal dijital kimlik planı öneriyor. Maliye Bakanı Katy Gallagher, yasa taslağının yıl sonuna kadar parlamentoya sunulmasının planlandığı tasarı taslağı için istişarelere başladı. Ne önerdiğine ve genel olarak ne anlama gelebileceğine bakalım. ...Devamı.»
Birleşmiş Milletler (BM), İsrail - Hamas çatışmalarında işlenmiş olabilecek savaş suçlarına dair kanıtlar edindiğini belirtiyor. Peki savaş suçu nedir? Hangi eylemler savaş suçu kabul edilir? Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyi, Hamas terör örgütünün İsrail'e karşı düzenlediği ilk saldırıdan yalnızca üç gün sonra, bünyesindeki bağımsız bir soruşturma komisyonunun tarafların işlediği savaş suçlarına dair "kesin kanıtlar" elde ettiğini duyurdu. ...Devamı.»
Sizin de benim gibi, bazı konuların ekranlarda sıkça dile getirilmesi kanınıza dokunuyor mu? Bilmiyorum ama, ben toplumu idare edenlerin davranışlarından rahatsız olmaktayım. Her zaman aklıma geliyor: Ne oldu da 27 Mayıs sabahı insanlar evlerinden askerler tarafından toplandı? O sabahın ardından, anlaşılmaz bir süreç başladı. Tarihsel açıdan değerlendirmemin dışında, birkaç sene toplum yassı adayı ibretle izledi. Askeri müdahaleyi gerektiren ne vardı da 27 Mayıs tetiklendi? Bu süreç içinde hangi ülkelerin desteği oldu? Burayı çok iyi anlamamız gerekir. Yargıya konu olacak bebek ve köpek davasının altına başka gerçekler var mıydı? Bunu hala bilmemekteyiz. Kayıtlara geçenler dışında, iktidar sahipleri, başka usulsüzlüklerin altına imza attılar mı? Bunu hala bilmiyoruz. ...Devamı.»
Çocukluk ve gençlik yıllarımda şiire düşkün olduğumu hatırlarım. Daha ilkokulda iken ezberim iyi olduğundan mı nedir, bilmiyorum, 23 Nisan Çocuk Bayramı'nda, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda kürsüden okunacak şiirleri bana okuturlardı. Ben de çok severdim şiir okumayı. Hatta Çanakkale şehitleri için Mehmet Akif Ersoy'un kaleme aldığı şiiri okumak, bende çok derin duyguları tetiklerdi. ...Devamı.»
2008’de, onbeş yıl önce, Nisan başında yazdığım ve birkaç sitede yayınlanan bu makalemi yeniden sunuyorum. Belki bir işe yarar. Bugünlere nasıl geldik Naci ? İşte tarihten bir yaprak : Salı.15 Nisan 2008. Paris. Hava serin ama güneşli ve güzel. Güneş zaman zaman baharın içinde olduğumuzu duyumsatıyor. Ama çok yukarılardan geçen ve zaman zaman maalesef güneşi perdeleyen bulutlar araya giriyor ve “Biz de burdayız ! Biz de burdayız !” sesleri arasında bastırıyorlar : Hava serinliyor o zaman. ...Devamı.»
Muğlalı Yaz tatilimi Bodrum dolaylarında, Turgutreis kasabasının Kadı Kalesi diye adlandırılan bir beldesinde geçiririm. Ankara’dan yola çıkıp kimi zaman Denizli ilinde konaklar, ecdadımın yaşadığı toprakları gezerim. Kimi zaman akrabalarımızın yaşadığı eski Delikli Çınar yöresindeki evlerin bulunduğu, şimdi ise büyük şehir parkının orada bir çay içip, geçmiş tarihi düşünürüm. Denizli’den sonra Honaz dağı, Tavas, sonra Kale isimli kasabalardan geçip dağdan indiğimizde, önemli bir şehre geliriz: MUĞLA. ...Devamı.»
Dünya Ekonomik Forumu'na (WEF) göre tablo karışık. Haziran 2023'te yayımlanan son Küresel Cinsiyet Eşitsizliği raporuna göre ibre çok yavaş da olsa doğru yönde ilerliyor. 146 ülkedeki durumu ele alan rapora göre, mevcut ilerleme hızıyla tam eşitliğe ulaşmak 131 yıl sürecek, ve henüz hiçbir ülke tam cinsiyet eşitliğine ulaşmış değil. ...Devamı.»
Çocukluğumuzdaki yazlık sinemaları saymazsak sanırım annemle sinemada birlikte izlediğim ilk film “Kuru Otlar Üstüne” oldu. Benim için her zaman apayrı bir yeri olacak. Bir cep sinemasının iki kişilik koltuklarında oturup, insan yüzlerinde, yaşadığı coğrafyanın izlerini görerek büyülendiğim ilk karede, içimden “Ahh keşke annemle Süreyya Sineması’nda bir film izleseymişiz” diye geçirdim. ...Devamı.»
Yunan filozof Aristoteles, astronom Batlamyus ve coğrafyacı Eratosthenes'in tarif ettiği hayali kıtaya, kartograflar Latince "güneydeki bilinmeyen toprak" anlamına gelen Terra Australis Incognita adını vermişlerdi. Kıtanın, Klasik Yunan döneminde, coğrafi simetri nedeniyle, dünyanın diğer ucunda var olduğuna inanılıyordu. ...Devamı.»