İşçilerin Tarihi
1970 e vardığımızda sendikal hareket ve iktidar arasındaki manzara şöyleydi: Birkaç yıldan beri Türk-İş (Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu) konfederal (üst) yönetimi, patronlar ve Süleyman Demirel in yönetimindeki AP (Adalet Partisi) hükümeti, 1967 de kurulduğundan beri gittikçe güçlenen ve etkisi Marmara Denizinin eteklerinin çok ötesine yayılan DİSK...
Söz / Sözün Özü
Sözleşmek. Konuşmak. Söyleşmek. Yazmak. Yayınlamak : Tarihe, kendi tarihimize bir iz bırakmak. Bir katkıda bulunmak. Ana, baba, hala, teyze, amca, dayı, nene, dede ve benzeri büyüklerimizle söyleşiler yapmak : -Sözün gösterilmesi- için onları söyleşi yaparken kamerayla ölümsüzleştirmek. Evet Sözlü Tarihi canlandırmak. Sözlü Tarih?in olanaklarından en iyi biçimde yararlanmak mümkün.
İşçi Sınıfı
Var mı(ydı)? Yok mu(ydu)? Uzun çok uzun yıllar tartışması yapıldı: Osmanlı İmparatorluğu?nda ve hemen sonrasında Türkiye Cumhuriyeti de işçi sınıfı var mıydı? Yok muydu? İşçi Hareketi Tarihi konusuna 1960?ların ortasından beri merak, hem de ne merak, sardığım için o tarihten beri bu konu beni de birinci derecede ilgilendirdi.
Değerler Rabbi
İnsan doğayla ayrımını algıladığı andan itibaren algısıyla algıladığı arasında bir bağın olduğunu sezer. İlk elden duyusal bilinç düzeyinde de olsa bunun nedenlerini, gördüklerinin gerisinde neyin var olduğunun arayışına da başlamış olur. Algının kendisi bir üçlemenin birliğidir: algılanan, algılayan ve algı. Algı, şiddeti ve biçimi ne...
Eski bir yanardağı Aborijin hikayesi
Uzun zaman önce, Avustralya?nın güneydoğusuna dört dev yaratık gelmiş. Üçü, kıtanın diğer bölgelerine yürüyüp gitmiş ancak biri yere çömelmiş. Vücudu, Budj Bim adındaki bir yanardağa, dişleri ise yanardağın lavlarına dönüşmüş. Günümüzde bilim insanları, bölgedeki Aborjin Gunditjmara halkı tarafından anlatılan bu masalın aslında geçmişe dayanan bazı temelleri olabileceğini düşünüyor.
Kötülüğün Sıradanlığı
Okullardaki tarih kitaplarının içeriğini hatırlayın; eğitim süreci içinde size öğretilen tarih sanat tarihi ya da bilim tarihi değil, ağırlıklı olarak savaş tarihidir. İnsanlık tarihi gerçekten de büyük savaşlar ve katliamlarla doludur. İnsanlığın tuttuğu kayıtların atılım yapması dolayısıyla yirminci yüzyıl içinde yer alan bu korkunç şiddet olaylarına daha detaylı olarak tanıklık etmekteyiz.
KAOTİKA
-En parlak yıldızlar en büyük kaostan doğar- (Nietzsche.) Evrende var olan her şey olduğu haliyle kendini ortaya koyuş biçimi olarak bir ifadedir, bu haliyle kendinde nasılsa öyledir. İnsan dışındaki her varlık verili haliyle zorunlu-doğal yasalılığın hükmü altındadır. Görünüşler her ne kadar değişiyor olsa da yasalılık değişmeden kalır.
Türk ulusunu Araplaştırma projesi
Amerikalı ünlü siyaset bilimci Samuel P. Huntington 1996 da yayınlanan kötü şöhretli kitabı -Uygarlıklar Çatışması: Dünya Düzeninin Yeniden-İnşası-nda dünyayı şu dokuz uygarlık kümesi arasında paylaştırır: Batı, Latin Amerika, Afrika, İslami, Çini (Sinic), Hindu, Ortodoks, Budist ve Japon. Huntington a göre dört ülke ise, son tahlilde bu kümelerden birinde yer...
Güney Afrika daki mağarada 170.000 yıllık küllerde bulunan kömürleşmiş parçalar, şimdiye kadar bilinen en eski pişirilmiş kök sebzeleri çıktı. Bulgular, gerçek -paleo diyetin- modern patateslere benzer şekilde karbonhidrat bakımından zengin birçok kavrulmuş sebzeyi içerdiğini gösteriyor. Araştırma lideri Lyn Wadley, Bence insanlar karbonhidratlar ve proteinlerin bir...
Çin'de ortaya çıkan koronavirüs salgını dünya çapında hemen hemen tüm ülkelere yayıldı. ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi'nin verilerine göre, 1 Temmuz itibarıyla toplam vaka sayısı 10,5 milyona, can kaybı ise 512 bine yaklaştı. Peki salgının ekonomik etkileri ne oldu? ...Devamı.»
Çinli bilim insanları tarafından, domuzlardan insanlara geçen yeni bir grip virüsü olduğunu duyurdu. Yeni virüs hakkında dikkat çeken bilgiler ortaya çıktı. Dünyada korona virüs salgını bitmeden, Çin’den yeni bir virüs haberi geldi. Söz konusu habere göre G4 EA H1N1 adlı verilen yeni virüsün, 2009’da Meksika'da ortaya çıkan ve dünya çapında yaklaşık 800 bin kişiye bulaşan domuz gribine yol açan H1N1 virüsüyle benzer yapıda olduğunu saptandı. ...Devamı.»
Henüz seri üretime geçilmeyen maskeyi yakın zamanda sokaklarda görmemiz oldukça mümkün gözüküyor. Koronavirüs pandemisi nedeniyle maske kullanımının zorunlu olduğu bu zamanlarda, insanların yüz ifadeleri maskelerin ardında kayboluyor. Ayrıca piyasadaki maskelerin uzun süreli kullanımı kişileri rahatsız edebilmekte, özellikle sıcak ve nefes nefese hissetmelerini sağlayabilmekte. ...Devamı.»
Belediye seçimleri ikinci turu cumhurbaşkanının partisinin görülmemiş boyuttaki fiyaskosu ile sonuçlandı: Hiçbir büyük kentte belediye başanlığını alamadığı gibi orta boyuttaki kentlerde de hezimete ugradı. Sadece bir örnek: Paris’te 163 meclis üyesinin sadece atısı bu partiden! Böylesi Fransa yakın siyasi tarihinde görülmemişti. O kadar ki sanki böyle bir parti daha üç yıl önce cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerini kazanmamış. Böyle bir parti sanki yok. ...Devamı.»
Z kuşağı olarak da bilinen, 1990'ların ortaları ve 2010'ların başları arasındaki dönemde doğanlar, dijital teknolojiyi çok iyi kullanıyor ve sosyal meselelere meraklılar. Güçleri, ABD Başkanı Donald Trump'ın tartışmalı seçim mitingini, sosyal medya platformu TikTok'u kullanarak "trollemeleriyle" daha bir görünür oldu. Peki, bu kuşak hakkında başka neler biliyoruz? Donald Trump'ın koronavirüs salgını sebebiyle 3 ay verdikten sonra yaptığı ilk seçim mitingi, pek planlandığı gibi gitmedi. ...Devamı.»
Anında COVID-19 ölçümü yapabilecek bir buluşun, hava yolculuğuna muazzam etkileri olacaktır. Yolcuların uçmadan önce mutlaka test edilebildiğini, böylece sınırların yeniden açıldığını bir düşünün. İşte, bir kişinin koronavirüse yakalanıp yakalanmadığını bir dakika içinde saptayabilecek bir test, İsrail tarafından tasarlandı. Eğer, ABD Gıda ve İlaç İdaresi'nden onay alırsa yakında yüzlerce küresel giriş noktasına kurulabilir. ...Devamı.»
Birkaç sene evvel gazete patronum, rahmetle andığım Aykut Tuzcu’ya, meslekte 10 seneyi geçtim, ama hala elimde bir belge yok demiştim. Hemen bana bir sarı basın kartı çıkartarak göndermişti. Çok sevinmiştim. Yazı yazmaktan çok mutlu olmaktayım. Düşüncelerimi kağıda dökmek başka bir zevk. Yaşadığımız bu ülkeye gazete, 1800 yıllarında, Osmanlı tarafından İstanbul’a, Avrupa’da matbaanın bulunmasından çok sonra getirilmiş. Bazı kaynaklara göre matbaanın bulunuşu M.S.593 senelerine rastlar. Çin’de basit baskılarla, kalın kağıtların üzerine tek tek elle baskı yapılması ile başladığı kabul edilir. ...Devamı.»
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, uluslararası kuruluşun 2019 yılında dünya genelinde ‘çocuklara karşı 25 binden fazla ciddi ihlal’ kaydettiğini açıkladı. Konuyla ilgilenen özel temsilci Virginia Gamba, silahlı çatışmalarda sömürülen ve kullanılan gençlerin, ‘acı, vahşet ve korku’ ile dolu bir çocukluk yaşadıklarını belirtti. ...Devamı.»
Bazen fotoğraflar aldatır. Örneğin bu fotoğrafı ele alalım. Mexico City'deki 1968 Yaz Olimpiyatları'nda 200 metrede madalya kazandıkları gün, John Carlos ve Tommie Smith'in beklenmedik başkaldırısını temsil ediyor ve kesinlikle uzun bir süre beni aldattı. Fotoğrafı her zaman çıplak ayaklı iki siyah adamın güçlü bir görüntüsü olarak gördüm, başları eğik, siyah eldivenli yumrukları havadayken, ABD Ulusal Marşı çalınmıştı. Afro-Amerikan sivil haklarına destek veren, simgesel olarak güçlü bir davranıştı yaptıkları, özellikle Martin Luther King ve Bobby Kennedy'nin öldüğü acılı bir yılın ardından. ...Devamı.»
Çocukken bizimkilerin mahallede birkaç yakın dostu vardı. Haftanın her günü olmasa da bir veya iki günde biraraya gelirlerdi. Kendilerine has sohbetlerinde neler konuşurlardı pek hatırlamamakla birlikte bu dostlardan Cihat bey, çok nükteden biri idi. Kendisi tabip subaydı. Türkiye’nin başarılı, belki de ilk çene cerrahı olduğunu hatırlarım. Gülhane Hastahanesi, önceleri bugünkü Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nın bulunduğu yerde idi. ...Devamı.»
Tüm dünyada yayılan ırkçılık karşıtı gösterilerden sonra Okyanusya ülkesi Yeni Zelanda'da hükümet sömürge dönemini hatırlatan tüm heykel ve anıtları yıkma kararı aldı. Wellington hükümeti bu işe ilk olarak Yeni Zelanda'ya 19'uncu yüzyılda ayak basan İngiliz denizci ve asker Kaptan John Fane Charles Hamilton'ın bronz heykelini yıkarak başladı. Kaptan Hamilton Yeni Zelanda'nın yerli halkı Maorilerle savaşmış ve yüzlercesinin ölümüne yol açmıştı. ...Devamı.»
1970’e vardığımızda sendikal hareket ve iktidar arasındaki manzara şöyleydi: Birkaç yıldan beri Türk-İş (Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu) konfederal (üst) yönetimi, patronlar ve Süleyman Demirel’in yönetimindeki AP (Adalet Partisi) hükümeti, 1967’de kurulduğundan beri gittikçe güçlenen ve etkisi Marmara Denizi’nin eteklerinin çok ötesine yayılan DİSK (Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu) ve bağımsız radikal sendikaları kapatmanın yollarını arıyorlardı. ...Devamı.»
Başka zaman olsa herhangi bir virüsü aklıma bile getirmeden okuyacak olduğum iki kitap, Bildiğimiz Dünyanın Sonu ve Kuyrukluyıldız Altında Bir İzdivaç, birkaç hafta önce, eve kapandığımız günlerde okuduğumda koronavirüsü çağrıştırmıştı. İlkinin yazarı Erlend Loe. Her şeyi bırakıp ormanın derinliğine göç eden, bir geyiği arkadaş edinip orada yıllarca yaşayan Andreas Doppler’in kente, evine, ailesine dönüşünde olanları anlatıyor. ...Devamı.»
CHP Genel Başkan Yardımcısı Aykut Erdoğan işsizlik raporu yayınlandı. Mart ayında işsizlik bir önceki aya göre 40 baz puan geçen yılın aynı ayına göre 90 baz azalarak yüzde 13.2 oldu. Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre ise işsizlik bir önceki aya göre 30 baz puan artarak yüzde 13.0’e yükseldi. İşsiz sayısı bir önceki aya göre 257 bin, geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre 573 bin kişi azalarak 3 milyon 971 bin kişi olurken, mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre de işsiz sayısı bir önceki aya göre 64 bin kişi azalarak 3 milyon 972 bin kişi oldu. ...Devamı.»
Noam Chomsky, hem Büyük Buhran’ın hem de COVID-19 salgınının krizi aşmak açısından toplumlara nasıl keskin bir seçenek sunduğunu dile getirdi; “Büyük Buhran büyük bir etkiye sahipti, aslında bundan çok daha kötüydü ve iki çıkış yolu vardı: “Birinci çıkış yolu faşizmdi. Dünyanın birçok yerine yayıldı. Bir başka yol da temelde New Deal* tarzı, refah devleti tarzı demokrasi ve liberalizmdi. Amerika Birleşik Devletleri (1930’larda) ikinci yolu seçti. Bunlar iki çıkış yoluydu ve şimdi de aynı durumdayız.” ...Devamı.»
Amerika Birleşik Devletleri'nin Minneapolis kentinde 25 Mayıs'ta polis şiddeti sonucu siyahi George Floyd'un hayatını kaybetmesinin ardından patlak veren protestolar hız kesmeden devam ediyor. Gösterilerin ABD geneline yayılmasının ve kontrolden çıkmasının ardından 16 eyaletteki 25 kentte sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Ancak yasaklara rağmen göstericiler dağılmamakta ısrar etti. ...Devamı.»
Bir şeyi gördükten, gözlerimizle bizzat saptadıktan, tanık olduktan sonra, ona daha kolay inanırız. Ve bazen sadece o zaman inanırız. Bu yerinde bir davranıştır. Hele görsel ve işitsel malzemenin manipüle edilmediği, yapay bir biçimde yaratılmadığı, değitiştirilmediği zamanlarda. Halk arasında “Sadece gözümle gördüğüme inanırım!” denmesi, geçmiş deneyimlerin insanlara kazandırdığı bir yaklaşımdır. Bu deyiş bir yaşam dersinin özümsenmiş ve zengin özetidir. ...Devamı.»
Günümün büyük bir bölümünü okumakla geçiriyorum desem yalan söylemiş olmam. Aklıma takılan birçok konu var, bunların cevabını aramaktayım. Bilhassa tarih en çok okuduğum konulardandır. Tarihsel olaylardan hep ders çıkartmaya çalışmışımdır. Bir tarih öğretmenimiz vardı, rahmet dilerim, hep savaşlar ve neticeler üzerinde konuşurdu. Hiçbir zaman savaş nedenini, ve sonrasında yapılan antlaşmaların etkilerini tartışmazdık. Halbuki tartışılacak en önemli konunun savaş nedeni olması gerekir. ...Devamı.»
29 Mayıs’ta başlayacak Küresel Film Festivali için Tribeca, Cannes, Venedik, Berlin, Sundance, San Sebastian gibi önemli film festivalleri işbirliğine gitti. Dünya Sağlık Örgütü yararına düzenlenen ve YouTube üzerinden izlenecek olan We Are One: A Global Film Festival (Hepimizi Biriz: Küresel Film Festivali) için geri sayım başladı. 29 Mayıs - 7 Haziran tarihleri arasında düzenlenecek etkinlik için dünyanın dört bir yanından 21 film festivali işbirliğine gitti. ...Devamı.»
27 Mayıs 1960 tarihi olayların evvelini yaşayan bir çok insan vardır. 555 K ile başlayan sürecin gerisinde, ihtilalde hangi ellerin olduğunu özel kişilerden dinledik. Bilhassa bir televizyon kanalında, devrin önemli kişisi olan Madanoğlu’nun ağzından ihtilal öncesi ve ihtilal gününü takip eden dönemdeki olayları, tek bir virgülünü kaçırmadan dinlemiştim. ...Devamı.»