A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

REMZİ RAŞA’YI ANMAK İÇİN

Kategori Kategori: Kültür/Sanat | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: M. Şehmus Güzel | 26 Temmuz 2023 17:31:11

Hataylı. 1928 doğumlu. Sosyalist ve yurtsever. Hakikaten. Kürt. Ressam. Sanatçı ve sanatssever. Adı Remzi, soyadı Raşa. Yaşamı, yaptıkları, tanık oldukları, bizzat içinde yer aldığı toplumsal, siyasi, ailevi, kentsel, yerel, ulusal düzeydeki eylemleri, çalışmaları bilinmeli diyorum. Geçen zamana inat.

Remzi’yi biraz daha yakından tanımak ve tanıtmak, yaşamından örnek olabilecek hayat dilimlerini ve deneyimlerini aktarmak üzere 2006’da yayınladığım Remzi Hayat Renk Işık başlıklı kağıt üstüne kitap tükendiği için ve gittikçe zorlaşan posta yoluyla gönderme işi de karmaşıklaşırken kitabı gözden geçirip eksiklerini tamamladıktan, dizgi hatalarını düzelttikten sonra ekitap biçiminde hazırladım ; Mart 2022’de ekitap.ayorum.com sitesinde hediye olarak sunduk. Bu sitedeki bütün ekitaplarımızı bedelsiz, karşılıksız sunduğumuzu geçerken anmsatayım.

Remzi Renk ve Duygu Birikimi başlığını taşıyan Remzi’ye dair ilk ekitabımı ise Mart 2020’de yine ekitap.ayorum.com sitemizde bedelsiz sunmuştuk.
 

Remzi ile dostluğum 1980’lerin hemen başına rastlıyor: 1982 belki 1983... Hemen ayrılmaz iki kardeş, iki dost olduk. Eşlerimiz de birbiriyle anlaşınca ailecek te aramızda hakiki bir akrabalık doğdu desem yeridir. Remzi’yi ve hayran olduğumuz eserlerini, çizgilerini, tablolarını, yarattıklarını ve tasarılarını, sergilerini ve sergileyeceklerini anlatmak için pek çok makale yayınladım. Dostluğumuz aralıksız sürdü:

Mutlaka onbeş günde bir, ayda bir görüştük, hafta sonlarına denk getirip öğlen yemeğimizi birlikte yedik: Bazen Remzi’nin atölyesine yakın tanıdık bir lokantada, bazen atölyesinde peynir ekmek, domates, biber ve mutlaka iyisinden birer bardak kırmızı şarapla. Yıllarca her yaz dinlencesi için gittiği kadim köylerde, yüksek ahlaklı ve cömert köylülerle kurduğu iyi ve kalıcı ilişkiler sonucu her yıl düzenli olarak satın aldığı sandık sandık şaraplar Paris’e kadar gelir, atölyenin altındaki “cave”da görücüye çıkacakları günü sabırsızlıkla beklerdi.

Hataylı veya Antakyalı bir genci, bazen Paris’i ziyarete gelmiş memleketli bir çifti, beni görmeye gelen kardeşlerimden veya yakınlarımdan birini Remzi’ye götürdüğümde Remzi bu işe çok sevinir ve şarap şişeleri sıraya girerdi. Tadında içilirdi. Abartısız.

Remzi’yle herşeyi, sanat ve siyaset, tarih ve coğrafya ve biraz da kimya konuştuk. İnsanoğlunun kimyasının nasıl bozulduğu üzerine bilhasa.

Konuştuklarımızdan bir bölümünü Remzi : Hayat Renk Işık isimli ikinci sunumunu yaptığımız ekitapta bulacaksınız. Yukarıda değindiğim gibi bu çalışmayı daha önce kağıt üstüne bastırmış, 2006’da yayınlamıştım. Kağıt üstüne kitap tükendiği için bu kez bu özgün çalışmayı daha kaliteli ve daha çok görsel malzemeyle yüklü olarak sunduk.


REMZİ “ÇİÇEKLERİ”NDEN BİR DEMET.

BİR HAYAT

Remzi Raşa 1928’de Kırıkhan’da doğdu. Anası Feride Hanım tarafı Cebel-i Kürd’dendir (Kürt Dağı’ndandır). Babası Hüseyin Avni tarafı ise Urfa’nın Şeyhanlı aşiretinden olup yüzyıllar önce Cebel-i Kürd’e yerleşmiş büyük bir ailedendir.

Remzi ilkokulu Kırıkhan’da okudu. Ortaokulu Antakya’da. İlk resim öğretmenine burada rastladı.

Çocukken resim yapan sınıf arkadaşlarını izleyerek ve kalem kağıt bulduğunda kendi kendine çizerek resme gönlünü kaptırdı.

Hayatının çizgisini ve tutkusunu böyle buldu Remzi.

Antakya’da kaldığı Öğrenci Yurdu Müdürü Hakkı Çağlar bir gün yatakhane denetimi sırasında duvarlara asılı Remzi’nin resimlerini görür görmez bunlara hayran oldu ve Remzi’nin onayıyla o resimleri alıp okul duvarlarında sergiledi.

O günlerdeki arkadaşları daha sonra ressam, aktör, yönetmen olacak Naim Fakioğlu, Vedii Cezayirli, ve “anası Afrikalı” Cemil’di ...

İlk sergisini 19 yaşında Kırıkhan’da ve hemen peşinden Antakya’da açtı. Ortaokuldaki resim öğretmeninin Antakyalı ve İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi (İGSA) diplomalı olması Remzi için aranan mekana açılan anahtarın bulunması demekti. O tarihten sonra bütün hayali İGSA’e girmekti.  Bu hayalini 1947’de gerçekleştirdi.

REMZİ İSTANBUL’DA

İstanbul'da ve İGSA'de, Yaşar Kemal’li, Atıf Yılmaz’lı, Ayhan Işık’lı (Ayhan Işıkyan, bilenler bilir), Altan Erbulak’lı, Turan Erol’lü, Adnan Varınca’lı, Orhan Peker’li delikanlılık günlerinde (1947-1953) sadece resimle ugraştı. Aç kaldı ama boyasız kalmadı. Çok çizdi.

“Onlar” grubu ile, Naim’le ve tek başına birçok sergi açtı. “İstanbul’da iskelede kum taşıyan hamallar” resmini bir ABD’li satın alıp ülkesine götürdü. İstanbul’da ev kirasını ödemek için çok çabaladı. Minik bir odayı Naim Fakioğlu ile paylaştı : “Oda çok dardı. Ancak şöyle küçük bir yatak sığıyordu. Gece bir şilteyi yere seriyorduk ve sırayla bir gece o yatakta ben yerde, ertesi gece o yerde ben yatakta idare ediyorduk.”

İstanbul’a aşık olmak için de zaman buldu : “İstanbul’un en iyi devresini yaşayabildiğim için çok mutluyum. Çok çok güzeldi İstanbul o zamanlar.» Ressam için önemli olan da budur işte : Güzellik : Kentin ve insan ruhunun güzelliği.

REMZİ PARİS’TE

İGSA’dan diplomasını cebine koyar koymaz soluğu Paris’te aldı. Vapur yolculuğunu Sencer Divitçioğlu ve eşiyle yaptı ; dillere destan. Beş kuruşsuz geldiği Paris’te, ilk yirmi yılında (1953-1972) çok sıkıntı çekti, bir sohbetimizde o günlerini şöyle dillendirdi : “Geçinmek için bin türlü işte çalıştım : Duvar boyacılığından tut da raf yapmaya, gazete paketlemeye kadar …”

Remzi resmini aralıksız geliştirdi. İGSA’da uzun süre Resim Bölümü’nü yöneten ve Paris’e gelir gelmez bulduğu Léopold Lévy ile baba oğul gibi birlikte çalıştılar, yaz tatillerini Fransa’nın Akdeniz sahillerindeki küçük köylerde birlikte geçirdiler, resmi asla ihmal etmeden.

1962’de Türkiye İşçi Partisi’ni desteklemek üzere İstanbul’da açılan sergiye bir eseriyle katıldı. Siyasi açıdan Remzi sürekli ve inanmış bir biçimde soldaydı, yurtseverdi ve bu çizgisini ölümüne kadar hiç şaşmadan, şaşırmadan sürdürdü.

Ressam olarak geldiği Paris’te ilk resmini ancak 1958’te satabilecektir. 150 Franka. O parayla sadece bir aylık ev kirasını ödeyebilecektir ve geçinmek için yine Paris’te ve yakın banliyölerinde ufak tefek işlerden üç beş kuruş kazanmaya çabalayacaktır. Sadece resimle geçinme olanağını ise “Herhalde 1970’lerde filan” bulacaktır. Remzi ufak tefek işlerden ve arada sırada sattığı resimlerinden biriktirdiğiyle 1965’ten beri çalıştığı ve yatıp kalktığı minik atölyeyi borçla filan satın alarak kira ödemek derdinden kurtulacaktır. Atölyeyi satın alabilmek için eş dost tanıdık herkesten verebilecekleri tutarda borç istemiş, tanıdık herkes elini cebine atmış kimi 200 kimi 500 frank borç vermiştir : Fahri Petek en başta, o günlerdeki beş parasızlardan Abidin Dino bile.

Remzi o atölyede sadece resim yapmadı, Paris’teki Kürt aydınları davet etti, orada toplantılar gerçekleştirildi, sıkı tartışmalar da oldu, 1983’te kurucuları arasında yer aldığı Paris Kürt Enstitütüsü’ne giden yolda.

1968’den 2012’ye kişisel birçok sergi açtı, birçok karma sergiye katıldı. 2012’de İstanbul ve Diyarbakır’daki “Yalnızlığı Seçmek Bir Restospektif 1946-2006” sergisiyle ülkesiyle buluştu.

Remzi Kürt kimliğini 23 Temmuz 2015’te aramızdan ayrılana dek hep taşıdı, en mutlu olduğu anlar Kürtçe konuştuğu anlarıydı. Bir de çocukluk anılarını aktardığı anlar. Öylesi bir çocukluk ta hani herkeste bulunmaz.

Remzi’nin resmi de kendine özgüdür, hiçbir “ekole” girmez, çünkü Remzi kendi ekolündendir. Buyurun siz karar verin, işte söyledikleri :

“Hiç bir zaman bir şeyi kendi kimliğiyle yapmak istemem. Hareket noktam şüphesiz ki her zaman için büyük heyecandır, bir gerçekle karşılaşmadan, bir dokunuştan sonra doğan büyük heyecandan hareketle resim yaparım. Asıl izlediğim şey, o şeyin, o insanın veya o ağacın bana verdiği, bende doğurduğu ‘emotion’u (heyecanı, duyarlılığı) ifade etmektir. Şeyin, ağacın veya insanın bizzat kendisini değil. Aslında benim resmimde durulmuş tek bir imaj (görüntü) ve tek bir fikir bulunmaz. Bir koltuk resmimde örneğin, sadece bir koltuk görmek istiyorsa izleyici, o koltuğu görebilir, ama benim o koltuğu çizmemin altında yatan, o koltuğun bana başka birşey hatırlatmasıdır. Hatırlatmış olmasıdır. Bana verdiği heyecandır. Bende yarattığı coşkudur. O koltuğu bana bir heyecan verdiği için çiziyorum. Tabii resmi yaparken o ilk imajı, yani o koltuğu kullanıyorum. Bu bir koltuk olabileceği gibi, bir insan, bir ağaç, çiçek dolu bir saksı da olabilir. Bunları işte asıl duyduğum o heyecanı, o coşkuyu, o duygululuk halini vermek için kullanıyorum. Sonrası artık izleyiciye, resim meraklısına ve onun yapısına, kültürüne, birikimine kalıyor. Bakan sadece bir koltuk, bir insan, bir ağaç, bir saksı görmek istiyorsa sadece onu görür. Başka bir izleyici başka şey(ler) görebilir. Ama bütün bu elemanlar, dış görüntüsü ne olursa olsun, bende heyecan uyandıran duyguların, coşkuların, heyecanların uğrunadır... (...) O heyecan onları taşıyan şeyle, insanla ve/veya ağaçla izleyicinin, bakanın, seyircinin anlamasına ve yorumuna bırakılmalı. İzleyicime candan güvenirim. İzleyicim vermek istediğim coşku, heyecan ve duyguyu mutlaka duyacaktır. Eminim.”

Remzi’yi 31 Temmuz 2015’te yolcu ettik : Montmartre Mezarlığı girişinde biraraya geldik : Remzi’nin eşi Viviane Hanım, kızı Juliette ve iki torunu, kızkardeşlerinden Günseli Hanım ve ailesinin Fransa’daki diğer üyeleri... Remzi’nin kız kardeşi Ayten Hanıma Fransa Cumhuriyeti İstanbul Konsolosluğu tarafından vize verilmediğinden (vizeniz batsın !) gelemedi, Günseli Hanım aileyi temsil etti. Yeğeni Ruşen Hanımla ve diğer akrabalarıyla birlikte. Paris Kürt Ensitütüsü  (Institut Kurde de Paris) Başkanı Kendal Nezan, Ensitütü’den Joyce Blau Hanım ve birçok çalışanı, Şeref, Mahmoud Hassan ... Paris’teki bütün dostları : Murat Tellioğlu ve eşi, Gaye Petek, Ayşegül Beton, Alev Ebüzziya, Defne Gürsoy, Anadolu Kültür Merkezi (Centre Culturel Anatolie) Başkanı Dr. Demir Önger, Kerem Topuz, yıllarca Remzi’nin modeli olarak çalışan Leila Denis, yakın dostları Sewgul, Ciwan, Leyla, Kaya, Ugur, Nevzat, Havva, Kamuran, Ramo, acar fotograf ustası Rıdvan Beau (soyadı gibi güzel fotoğraflarını birer demet çiçek gibi sundu bir gün sonra, bu yazıyı donatan ceanze töreni fotoğrafları  onundur), Cemal, Timur, iyi aktör ve mütevazi yönetmen Ahmet Zirek, Leopold Levy’nin (1882-1966) yeğeni Lise (Liz okunur) ve eşi, kimi galeri sahibi, Raşa ailesinin, Remzi’lerin ve kızı Juliette’in, Paris’te oturdukları mahallelerdeki yakın dostları, komşuları, tanıdıkları, Remzi’nin resim hayranları, resim kolleksiyoncuları, Kürtleri temsilen birçok tanınan veya az tanınan şahsiyet ve daha başkalarıyla doksan-yüz kadar vefalı  insan.

Saatimiz gelince yürüyüşe geçtik. Ulu ve görmüş geçirmiş dev ağaçların gölgesinde, yürüyerek, sağımızda ve solumuzda mezarları dizili ressam, şair, heykeltraş, yazar, ünlü veya ünsüz şarkıcıların kimi birer şaheser değerindeki mezar taşlarını izleyerek Remzi için ayrılan mekana vardık : “Chemin Ledoux, 6 ème Division”. Remzi gibi yumuşak ve tatlı bir insana da ancak böyle bir isim taşıyan bir “yol” yakışır diyorum, le-doux gibi okursak.

Remzi’nin tabutu etrafında geniş bir halka oluşturduk. Ne Place de Clichy’nin gürültüsü, ne 18. ilçenin bitmez tükenmez otomobil akışının patırdısı, ne şehrin homurtusu, Mezarlığın koskocaman duvarı bizi mahalleden ayırdı, Remzi’nin 62 yılını geçirdiği başa bela başkent Paris’ten çekip çıkardı, Kırıkhan’a, İstanbul’a, Yalankoz’a götürdü:

Önce Gaye Petek konuştu, onu Kendal izledi. Sonra Leila ve nihayet Viviane. Viviane Remzi’nin Şubat 2015’ten beri yaşadığı “Yaşlılar Evi”ndeki bakıcısının kaleme aldığı ve ona Remzi’nin nasıl resim çizdirdiğini anlattığı bir metni okudu, sonra imece yöntemiyle/ortaklaşa çizilen resmi gösterdi: Bu gerçekten bir “Remzi Ekolü resmi”ydi. Viviane ağladı. Hepimiz onun acısını paylaşmaya çalıştık. Törenden önce Viviane bana, “Şehmus sen de konuşmalısın” dedi. Ama ben kendimi biliyorum, çok sevdiğiniz bir dosta tabutu önünde elveda demek kolay iş değildir. Ağlarım mağlarım, cemaete ayıp olur diye önerisini kabul edemedim. Aklımda yeri doldurulamaz eşsiz dost Fahri Petek’in cenaze töreninde yaptığım konuşmam ve tutamadığım gözyaşları var çünkü. Hem siz ağlarsanız birçok dinleyici de size katılacaktır. Remzi bunu sevmezdi, emin olabilirsiniz.

Remzi’yi kır çiçeklerinin içinde yolcu ettik. Sevdiği renklerle dolu bir mekanda artık.

Ah! Bir de Cebel-i Kürd’ü, Toroslar’ı anımsatan bir dağ, renkli bir tepe olsaydı şurada. Ah! Kahpe kader!


REMZİ İLE BİR SERGİ AÇILIŞINA VARDIĞIMIZDA. ZAMANI YOK. HER ZAMAN.

NOT : Remzi Raşa’nın hayatını, resim sanatı hakkındaki görüşlerini, resim tutkusunu dinlemek ve eserlerini izlemek isterseniz şu iki görsel kaynağı da bilhassa dikkatinize sunmak isterim :

Arif Zêrevan’ın “Reng û Dengên ji Ewropayei : Mirov û Jiyan” isimli 45 dakikalık Kürtçe programı, 2009’da TRT 6’da gösterildi, “Remzi Rasa-Ewroname 12-TRT6” biçiminde ararsanız kolaylıkla bulabilirsiniz.

Eric Darmon’un “Remzi-Rasa à l’atelier” başlıklı 26 dakikalık Fransızca belgeseli. Remzi’nin 2005’te Montparnasse Müzesi’ndeki sergisi çerçevesinde gerçekleştirildi.





Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Dünyanın gözü kulağı Ortadoğuda: İran-İsrail gerilimi tırmanıyor.
İsrail, Gazze'de yardım konvoyunu hedef aldı: Biri Avustralyalı 7 kişi öldürüldü
DEVLET-ULUSTAN FEDERASYONA, ekitap
Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?
Afganistan: Aktivistlerden kadınlar için online dergi

Norveç, İrlanda ve İspanya Filistin'i tanıma kararı aldı.
AFP'den SADAT iddiası: Nijer'e bin paralı asker gönderildi.
Yeni Kaledonya'da neler oluyor?
Rusya: İngiltere'ye ait hedefleri vurabiliriz
AB, Türkiye'ye verdiği mülteci fonunun nasıl harcandığını öğrenemiyor.

Tayland esrarı yeniden yasaklıyor.
İstanbul kirada Avrupa’nın lideri
Türkiye AB’nin 6 milyar Euro mülteci yardımını nasıl harcadı, AB Sayıştayı’nın eleştirileri neler?
Yoksulluk sınırı bir yılda 24 bin TL arttı.
Türkiye son 20 yılda faize 563 milyar dolar ödedi

Fahri Kiamil
İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye

"İNEK BAYRAMI" ekitap
Dünya tarihini şekillendiren 6 içecek türü
Taş Kağıt Makas Oyunu (Jan Ken Pon)
"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL

KİBİRLİ GÜÇ ZEHİR - ERDEMLİ BİLİM PANZEHİR
KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE

'Yeşil İslam' Endonezya'yı iklim çöküşünden kurtarabilir mi?
İsviçreli kadınlar AİHM'de görülen iklim değişikliği davasında zafer kazandı.
Yorgun dünya artık yavaş dönüyor
Avustralya’daki dev yosun ormanlarını yapay zekâ koruyor
2023'te sıcaklık rekoru kırıldı

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Bilim insanı Matthieu Juncker ekosistemi gözlemlemek için ıssız adada 8 ay tek başına kalacak.
Beynine çip takılan kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu.
14 Mart Pi Günü, Günün Kutlu Olsun Pi !
Tüm canlılar için en ideal sıcak
Avustralya’da 350 kişinin konuştuğu yeni bir dil gelişti

İstanbulluların %44'ü kıt kanaat geçiniyor
Türkiye artık yabancılar içinde ucuz değil…
2023'te 282 milyon insan açlık yaşadı.
Servet dağılımı adaletsizliği: Türkiye'de %1’lik kesim servetin %40’ını alıyor
BM Raporu: İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırısında soykırım suçu iddiası

GEÇİTKALE'DEN GELİYORDU...
GENÇ BİR YAZARA BİRKAÇ TAVSİYE
DEĞİŞİYOR, YOKSULLAŞIYOR
“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA
Enflasyon Rehberi

DEVLETİN CİDDİYETİ
UCUZ ET
Hesap
---İST
SANDIK

İskandinav Göçleri ve Vikinglerin Avrupa Üzerindeki Etkisi
Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git