A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Devrim, Darbe, İhtilâl

Kategori Kategori: Türkiye | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Gündoğdu Gencer | 01 Kasım 2009 09:50:26

Cumhuriyet tarihinde, bildiğiniz gibi üç kez askerî darbe yapıldı. 1960'ta, 1971 ve 1980'de. 1950'leri yaşamayanlar şimdilerde Menderes'i demokrasi havarisi gibi gösterme hevesindeler. 1971 darbesini hatırlayanlar sayıca biraz daha fazla, 1980 darbesinin baş faili ise halâ hayatta. Bugünlerde "Ergenekon" adlı bir darbe girişimi olduğu iddiasıyla soruşturmalar devam ediyor.

Darbe (coup veya coup d’état) küçük bir grubun zor kullanarak devlet yönetimini ele geçirmesi anlamına geliyor. Oysa “devrim” köklü bir değişim demek.  “İhtilâl”in anlamını sözlük “düzeni değiştirmek üzere zor kullanarak yapılan geniş halk hareketi” olarak tanımlıyor.  Batı dillerinde “revolution” hem “devrim”, hem “ihtilâl” demekse de Türkçe’de devrim ve ihtilâl farklı anlamlar içeriyor.  “Devrim” genel olarak köklü değişimin olumlu olması anlamını taşıyor.  Demek ki her darbe ihtilâl olmadığı gibi, her ihtilâl de devrim değil.
 
Kelimeler üzerinde bu kadar durmamın nedeni ukalâlık olsun diye değil.  Kullandığımız kelimeler düşüncemizi, dolayısıyle sözlerimizi, ve sonuçta yaptıklarımızı biçimlediği için.  Son elli yılın üç askerî darbesinin hiçbiri “geniş halk hareketi” içermediği için ihtilâl değildi.  Bunlardan yalnızca birisi yeni, sosyal adaletçi, demokratik bir anayasa getirdi, bugün demokratik Avustralya’da bile olmayan “grev hakkı”na yasallık tanıdı.  Demek ki bu anlamda 1960 darbesi bir devrimdi.  19 Mayıs 1919’da başlayıp 9 Eylül 1922’de İzmir’de noktalanan Anadolu hareketi bir ihtilâldi.  Halk işgâlcilere ve onların işbirlikçilerine karşı zor kullandı, kan döktü.  29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilânı da bir devrimdi.  İlginç olan, daha Kurtuluş Savaşı kazanılmadan, yâni daha Anadolu İhtilâli başarıya ulaşmamışken 23 Nisan 1920’de halkın temsilcisi bir meclis ile bu devrimin tohumlarının atılması oldu.  Birçok yerdekinin aksine önce devrim yapıldı, ihtilâl onun peşinden geldi.  Bu meclis, bugünkü anlamıyla çok partili, demokratik yolla seçilen bir meclis değildi ama yine de Istanbul’daki pay-i tahtın yerine bir başka gücü, halkın gücünü temsil ediyordu.
 
14 Temmuz 1789’da başlayan Fransız İhtilâli de açların isyanıyla başlayıp kırala ve soylulara (asillere) baldırıçıplakların (sans culotte yâni “donsuzlar”ın) başkaldırısı olduğu için bir ihtilâldi.  Ekmek bulamadığından yakınan donsuzlara kıraliçenin saf saf “ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler” demesi soyluların halktan ne denli kopuk olduğunun bir simgesi haline gelmişti.  Bu ihtilâli bir devrime dönüştürmek 40,000 kişinin giyotinde kellelerini kaybetmesine mal oldu. “Özgürlük, eşitlik, kardeşlik” şiarının uygulamaya konulması uzun yıllar aldı.  İhtilâlden on yıl sonra Napolyon adlı bir diktatör başa geçip Avrupa’yı savaşa ve kana boarken Fransız devriminin ilkelerini de önce Avrupa’ya, sonra da tüm dünyaya yaymakta bir araç oldu.  Arada diktatörlüklerle kesintiye uğrasa da artık baldırıçıplaklar şehirli (burjuva) olmuştu ve soyluların yerine şehirlilerin yönetimi yerleşmişti.  Fransız ihtilâlindeki “kardeşlik” soyluları içermiyordu, artık “citoyen” yâni yurttaş vardı ve soylulardan olmayan her yurttaş kardeşti.
 
Yirminci yüzyıl başlarında parçalanma eşiğindeki Osmanlı’yı ayakta tutma çabası İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin “Hürriyet, Adalet ve Müsavat” sloganı ile ifadesini buldu.  İttihat ve Terakki’nin “Özgürlük, adalet ve eşitlik” şiarı, Fransızların “kardeşlik”i yerine “adalet”i koymuştu.  Çok uluslu Osmanlı’da kardeş olamazdık ama “öteki”lere karşı âdil olmalıydık.  Yükselen milliyetçiliğin “adalet” ile yetinmeyeceği gerçeği atlandı.  İttihat ve Terakki yaklaşımına en büyük darbe “din kardeşi” Arapların “gâvur” emperyalistlerle birlik olup Osmanlı’ya isyan etmesi oldu.  Balkanlardaki milliyetçilik bir ölçüde anlaşılabilirdi ama Araplarınki bugün bile halâ süren “Araplar bizi arkadan vurdu” söylemine yol açtı.
 
Fransız devriminden yaklaşık yüz yıl sonra Karl Marx’ın kuramsallaştırdığı sınıf mücadelesi kavramı Fransız devrimini sınıfsal bir çözümleme ile açıklayıp sınıf temeline oturttu.  Marx’a göre Fransız devrimi, bir burjuva (şehirli) devrimi olarak tarihin akışı içinde ilerici bir adımdı.  Ama iş burada bitmeyecekti.  Yükselen sanayileşmeyle çoğalan, güçlenen ama sömürülen proleterya (işçi sınıfı) burjuva yönetimi yerine proleterya yönetimini getirecekti.  Sanayileşen Avrupa’da yükselen komünist hareket, sanayileşmemiş Rusya’da Ekim 1917’de yankılandı.  Bir avuç isyancının gerçekleştirdiği darbe, bir ihtilâl değildi ama darbe sonrası bir devrime dönüştü.  Darbenin halk desteği olmadan yapılmış olması, Ekim 1917 devriminin çıkmaza gireceğini daha o zamandan belirlemişti.
 
Mustafa Kemal’in 1920’de başlayan devrimi, adı cumhuriyet olmasına karşın bir halk yönetimine dönüşmedi.  Mustafa Kemal için ülkenin her yönden geri kalmışlığının düzeltilmesi demokratik bir yaklaşımdan daha önemliydi.  Birkaç demokrasi denemesiyle ortaya çıkan partilerin “çağdaş uygarlık düzeyine” ulaşmanın altını oyacağı belli olunca demokrasi denemeleri rafa kaldırıldı.  Demokrasi bir amaç değil, bir araçtı; hedef ülkeyi uygar bir ülke haline getirmekti.  1946’da başlayan demokrasi girişimi köy enstitülerinin kapatılmasını, imam hatip okullarını, dinin politikaya âlet edilmesini, “her mahallede bir milyoner yaratılması”nı getirdi.  “Sandıktan çıktığı” için “odunu aday göstersem seçtiririm” ve “bu meclis isterse hilâfeti geri getirir” deme cesaretini kendisinde bulan Menderes sonunda “tahkikat komisyonu” ile yargının yetkilerini donanmaya kalkışınca 1960 darbesini davet etmiş oldu.
 
Türkiye’de sarayın dışında bir soylular geleneği yoktu, İttihat ve Terakki geleneğinin “seçkinlerin adaletle yönetmesi” kavramı vardı.  AKP bu seçkinlere karşı sanayileşen Anadolu burjuvasının temsilcisi olarak başa geldi.  Bu bağlamda Erdoğan’ın öne sürdüğü “Türkiyelilik” kavramı Fransız devriminin “citoyen” kavramıyla çakışır ve ileri bir adımdır.  Sömürücü ve soyguncu burjuva devriminin yontularak sosyal demokrat bir nitelik kazanması Avrupa’da uzun bir süreç sonucu oldu.  Tarihin ivme kazanan gelişimi içinde Türkiye emekçileri elbet bu burjuva devrimini daha insancıl bir çehreye büründüreceklerdir.  Tehlike, emekçilerin ırk temelinde ya da din temelinde ayrışmasındadır.
 

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: 10 / 1 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Başın Sağolsun Yeni Zelanda
Yeni Zelanda tarihinin en karanlık günlerinden biri : İki camiye silahlı saldırı; 40 kişi öldü, 20'si ağır 48 kişi yaralı
OECD’den Türkiye’ye ‘rüşvet’ uyarısı
Almanların %80’i Türkiye’ye seyahat etmek istemiyor
Türkler bana ilan-ı aşk etti

Avustralyalı Bağımsız Senatör Fraser Anning için Change.org'da rekor
Cumhurbaşkanı Buteflika rehin, Cezayir halkı tutsak
Avustralya Kardinali George Pell’e, 6 yıl hapis cezası verildi.
İddianame kabul edildi: Gezi Direnişi’ne absürt suçlamalar
Yemen savaşındaki Alman silahları belgelendi

Erdoğan'ın Harcamaları 25 Kat Arttı!
Kripto para kartı çıktı.
Bile bile lades : Üçüncü havalimanı battı
Türkiye’de son 5 yılda 516 bin esnaf iflas etti
Açlık sınırı 2 bin lirayı geçti!

2019’da bizi bekleyen ölümcül 10 tehlike
2050'de, 60 yaşın üzerinde 2,1 milyar insan var olacak
Neden bazı ülkelerde 'çay' bazı ülkelerde 'tea'?
Kız kıza muhabbet, haftada en az iki kez!
Avrupa'da neden sokak hayvanı yok?

Sansüre karşı ‘Yollara Düştük’ belgeseli erişime açıldı!
Türkiye’de 2018’in en çok okunan kitaplar
'3'üncü Boyutta Turhan Selçuk Çizgi Kahramanları'
Dede Korkut UNESCO listesine girdi
Umutsuz ve kitapsız olmayın

Algı çok tanık tek
Bir Süreç Olarak İnsan
Ütopya: Ayakları yerde, başı gökte
Atatürk ve Hegel : İki aklın buluşma noktaları
Mutluluk mu dedi biri…

‘Uyurgezer’ adımlarla felakete doğru
Dünyanın turnusol kâğıdı
2018 İklim Raporu: Dünya'yı kurtarabilecek son nesil biziz
Avustralya’da öğrencile gelecekleri için sokaktaydı…
Küresel ısınma için belirlenen hedeften uzaklaşılıyor

Pasaport yerine geçecek yüz tanıma yazılımı geliyor
En yüksek radyasyon seviyesine sahip akıllı telefonlar açıklandı
Dışkıdan Tuğlaya
Dünya futbol tarihinde bir ilk!
Facebook #10YearsChallenge masum olmayabilir.

Güle güle Alzaymır
3.6 Milyon yıllık ayak izleri bulundu.
“Karbon keşfi” ile, karbondioksiti, kömüre dönüştürdüler…
Düşünceleri okuyan teknoloji bulundu
İlk defa genetiği değiştirilmiş bir primat klonladı

Dünyanın en yaşanılabilir şehri : İstanbul 130 Sydney 11. sırada
Kadınların hak eşitliği oranı Avusturalya'da %96.8 Türkiye'de %79.38
Hukukun Üstünlüğü Endeksi: Türkiye 126 ülke arasında 109'uncu sırada
Türkiye, Rusya, Brezilya ve Endonezya ile aynı kategoride
Türkiye ekonomik özgürlükte sınıfta kaldık

Umudum yok İnadım var!
Göbeklitepe’yi Yapanlar Kimdi?
Hızlı moda ,ucuz giysi, ağır bedel
'Sarı yelekliler herkesi şaşırttı ama sol örgütleri daha çok şaşırttı'
“Sarı Yelekliler” / Rüzgar Dolu Sarı Yeleklerinde

Seviye
Anahtar
ENSAR
ALGI...
Eko...

Sümer Atasözleri ve Özdeyişler
Museviliği benimsemiş tek Türk devleti : Hazarlar
İpek Yolu'nun kalbi: Özbekistan
Osman Hamdi Bey.
Ahilik


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar









Basa git