11 ilde gerçekleştirilen operasyon kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde görev yapan 93 vergi müfettişinin gözaltına alınması, sıradan bir güvenlik haberi değildir. İstanbul merkezli yürütülen soruşturmada, söz konusu kamu görevlilerinin FETÖ bağlantılı oldukları ve örgütün gizli haberleşme yöntemlerini kullandıkları iddia edilmiştir. Operasyonun kapsamı ve hedef aldığı kadronun niteliği dikkate alındığında, mesele yalnızca bireysel suç isnatları çerçevesinde değerlendirilemez. Bu gelişme, devletin mali aygıtı, hukuk devleti ilkesi, kurumsal kapasite ve sınıfsal güç dengeleri açısından yapısal bir tartışmayı zorunlu kılmaktadır.


Operasyonun güvenlik boyutu elbette ciddiyetle ele alınmalıdır. Ancak eleştirel bakış açısı, şu soruyu sormadan edemez. Eğer 93 kamu görevlisi örgütsel bağlantı iddiasıyla gözaltına alınıyorsa, bu durum devletin iç denetim mekanizmalarının uzun süre işlemediğini mi göstermektedir? Devlet, kendi kadrolarındaki riskleri neden ancak bu aşamada tespit edebilmiştir? Bu soru, bireylerden çok kurumsal yapının işleyişine yöneliktir.

Hukuk devleti açısından mesele daha da hassastır. Kitlesel gözaltılar kamuoyunda güçlü bir algı üretir; ancak hukuki süreçlerin şeffaflığı ve delil temelli ilerlemesi güvenilirlik açısından belirleyicidir. Masumiyet karinesi yalnızca bireylerin hakkı değil, aynı zamanda devletin adalet mekanizmasının meşruiyetinin temelidir. Eğer süreç şeffaf yürütülmezse ve kamuoyuna yeterli açıklık sağlanmazsa, operasyon hukuki güvenlikten ziyade kurumsal belirsizlik üretir.

Ekonomik boyut ise en az hukuki boyut kadar önemlidir. Türkiye’de vergi gelirlerinin önemli bir kısmı dolaylı vergilerden oluşmaktadır. Bu yapı, gelir dağılımı açısından zaten tartışmalıdır, çünkü dolaylı vergiler emekçi sınıflar üzerinde orantısız yük oluşturur. Mali denetim mekanizmasının sarsılması durumunda, büyük sermaye üzerindeki etkin kontrol zayıflayabilir. Böyle bir tabloda bütçe açığını kapatma yöntemi genellikle dolaylı vergilerin artırılması olur. Bu da krizin maliyetinin geniş halk kesimlerine yansıtılması anlamına gelir.

Kurumsal kapasite meselesi ayrıca değerlendirilmelidir. Vergi denetimi, karmaşık finansal yapıları analiz edebilecek uzmanlık gerektirir. Bu ölçekte bir operasyonun kısa vadede kurumsal hafızayı zayıflatma ihtimali vardır. Devlet güvenlik risklerini temizlerken teknik kapasitesini korumak zorundadır; aksi takdirde denetim boşlukları oluşur ve bu boşluklar genellikle büyük ölçekli ekonomik aktörlerin lehine işler.

Siyasal açıdan bakıldığında, bu tür operasyonlar devlet aygıtının yeniden hizalanma süreçlerinin parçası olarak da okunabilir. Bürokrasi teknik liyakat temelinde mi, yoksa siyasal sadakat ekseninde mi yeniden şekillenecektir? Mali denetim gibi tarafsız olması gereken bir alanın siyasal merkezileşmeye eklemlenmesi, vergi uygulamalarında eşitlik ilkesini zedeleyebilir. Vergi adaleti yalnızca kanun metinleriyle değil, uygulamanın tutarlılığıyla sağlanır.

Sonuç olarak 11 ilde gerçekleştirilen ve 93 vergi müfettişini kapsayan operasyon, yalnızca bir güvenlik soruşturması değil, devletin mali omurgasının sınandığı bir süreçtir. Bu süreç ya vergi denetimini daha şeffaf, daha etkin ve daha adil hale getirecek yapısal reformların başlangıcı olacaktır ya da yalnızca personel değişimiyle sınırlı kalacaktır. Belirleyici olan, operasyonun ardından vergi adaletini güçlendirecek somut adımların atılıp atılmayacağıdır.

Asıl mesele tasfiye değil yönelimdir. Devletin mali aygıtı, sermaye ile emek arasındaki dengeyi hangi yönde kuracaktır? Büyük ölçekli ekonomik güç odakları daha mı sıkı denetlenecek, yoksa yük yine geniş halk kesimlerine mi aktarılacaktır? Hukuki süreç şeffaf ve delil temelli mi işleyecek, yoksa belirsizlik mi üretilecektir?

Bu soruların yanıtı, operasyonun gerçek tarihsel anlamını belirleyecektir. Eleştirel akıl için önemli olan başlıkların büyüklüğü değil, sonuçların toplumsal adalet üzerindeki etkisidir.

Kaynakça

1. Evrensel. (2024). 11 ilde FETÖ operasyonu: Hazine ve Maliye Bakanlığı’nda 93 vergi müfettişi hakkında gözaltı kararı. Erişim adresi: https://www.evrensel.net/haber/5970415/11-ilde-feto-operasyonu-hazine-bakan
2. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2023). Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı görev ve yetkileri. Ankara.
3. T.C. Resmî Gazete. (2011). Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname.
4. Marx, K. (1867). Das Kapital: Kritik der politischen Ökonomie (Kapital, Cilt I). Hamburg: Otto Meissner Verlag.
5. O’Connor, J. (1973). The Fiscal Crisis of the State. New York: St. Martin’s Press.
6. Poulantzas, N. (1978). State, Power, Socialism. London: Verso.
7. Jessop, B. (1990). State Theory: Putting the Capitalist State in Its Place. Cambridge: Polity Press.
8. Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford: Oxford University Press.
9. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). Özellikle md. 2 (hukuk devleti ilkesi), md. 73 (vergi ödevi).