Demokratik bir cumhuriyetin kurulmasının ne kadar zor bir iş olduğunu tahmin edebilir misiniz? Bugün için bile geçerli olan bu gerçeğin 1920li senelerde, hele çürümüş, padişahlıkla yönetilen bir ülkede, ne kadar zor olduğunu hiç düşündünüz mü? Bir taraftan henüz sınırları çizilmemiş bir vatan için Meclisi Mebusan adına orduyu yöneten askeri erkan, diğer taraftan düşmandan kurtulmaya çalışan Halk Fırkası. Temeldeki Heyeti Vekile’nin çırpınmaları içinde, kurulacak devletin temel ilkeleri üzerinde henüz karar verilmemişken, 27 Teşrinievel 1923 tarihinde Heyeti Vekile bir yazı gönderir Çankaya’ya.

Riyaseti Celileye,  
            Türkiye Devletinin, karşısında bulunan dahili ve harici vezaifi mühimme ve müşkileyi sühuletle intaca muvaffak olması için gayet kuvvetli ve Meclisin muzahereti tammesine mazhar bir Heyeti Vekileye ihtiyacı kat’i bulunduğu kanaatindeyiz. Binaenaleyh Meclisi Alinin her suretle itimat ve muzaheretine müstenit bir Heyeti Vekilenin teşekkülüne hizmet etmek maksadı ile istifa eylediğimizi kemali hürmetle arzeyleriz efendim.

 
NUTUK adlı eserinde kaleme aldığı gibi Atatürk  şu bilgiyi verir;  28 Teşrinievvel  günü için:
               

‘’Heyeti Vekilenin istifası sonrasındaki gün için  benimle mülakat için geç vakte kadar orada intizarda bulunduklarını anlayınca akşam yemeğine gelmelerini Müdafaai Milliye Vekili Kazım Paşa vasıtası ile tebliğ ettim. İsmet Paşa ile Kazım Paşaya ve Fethi beye de Çankaya’ya benimle beraber gelmelerini söyledim.

28 Teşrinievvel günü geç vakitte Çankaya’da Rize Meb’usu Fuat , Afyon Karahisar Meb’usu Ruşen Eşref  beylere tesadüf ettim.

Yemek esnasında  Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz! dedim. Hazır bulunan arkadaşlar, derhal fikrime iştirak ettiler.’’  

29 Teşrinievvel günü , İsmet Paşa ile, bir gece evvel hazırladıkları Teşkilatı Esasiye Kanunundaki değişiklik maddelerini Meclise sunarlar.  Tartışıldıktan sonra kabul edilerek Cumhuriyet ilan olunur. Hani burada iki üç cümle ile ifade olunan bu değişiklik, NUTUK adlı kitapta sayfalarca anlatıldığı gibi kolay olmamış.

‘Siyasi , askeri zaferler ne kadar büyük olursa olsunlar ekonomik zaferlerle taçlandırılmamışlarsa, meydana gelen zaferler devamlı olamaz.’   

Bu kongrede alınan kararlar bir kitap halinde bastırılır, ve 10 sene bu kongrede alınan kararlar tatbik edilir.

Her fırsatta Mustafa Kemal Atatürk şu ifadelere yer vermiştir ‘ Türk Milletinin yürümekte olduğu ilerleme ve uygarlık yolunda , elinde ve kafasında tuttuğu meşale pozitif bilimdir.‘ Bilime inanan Atatürk’ün hiç yanılmadığını görmekteyiz.

10 yıl sonra 1933 yılında yayınlanan iktisadi raporda  gelişen Türkiye Cumhuriyeti Devleti, çöken Osmanlı Devletinin Düyunu Umumiye borçlarını bile öder. Hatta GSMH %13.4 civarında gerçekleşir. Yabancın para birimlerine karşı Türk Lirası güçlü duruma gelir. Birçok büyük sanayi yatırımları da bu dönemde yapılır.
 
İkinci iktisat kongresi ise 22 kasım 1948 İsmet İnönü teşviki ile toplanmıştır. Prof.Dr. Şükrü  Sulva gibi önemli bilim adamları katılmış bu kongreye. Atatürk gibi İsmet İnönü’nün de bir ülkenin kalkınmasında ekonominin ne kadar etken olduğunu bildiğini düşünüyorum. Bilime inanan İsmet Paşa’nın bir oğlunun, dünyaca ünlü Fizik profesörü olması, bir rastlantı olmasa gerek. Hatta son sınıfta ODTÜ’de bizim  Quantum dersimize gelmişti rahmetli.

Lafla peynir gemisi yürümediğini söylerdi erenler; ‘Ben ekonomistim’ demekle ekonomist olunmadığını artık ilk okulda okuyan çocuklar bile bilmekte.

Bundan bilmem kaç yıl önce Anadolu’da yaşamış bir düşünür vardır YUNUS EMRE, Yunus  bir iki cümle söyler, biz hala onu anlamakta güçlük çekmekteyiz:

 ‘İlim ilim bilmektir, İlim kendin bilmektir, Sen kendin bilmezsin, Ya nice okumaktır’ diye onun sözün ilettim, dinle bu sözü diye sözüm geldi söyledim hem nalına hem mıhına.