A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Göbekli Tepe’nin üç taşı, üç rengi

Kategori Kategori: Bilim | Yorumlar 0 Yorum | 14 Ağustos 2017 10:36:42

Göbekli Tepe’de çalışırken bazen ziyaretçilerin ilginç konuşmalarına, tepkilerine şahit olurduk. Bir defasında, gördükleri karşısında hayal kırıklığına uğrayan kişi, elinde mobil telefon, anlaşılan buraya gelmesini kendisine şiddetle tavsiye etmiş birine sitemle bağırıyor ve “Ne gönderdin beni bu dağın tepesine, ne var burada, taş la hepsi” diyordu.

Gördüklerinin önemini, değerini algılayamamasına kazı ekibinden biri olarak biraz içerlemiş de olsam, söylediklerinde doğruluk payı vardı biraz. Çünkü Göbekli Tepe’nin ana unsuru taştır gerçekten. Özellikle şu üç taş çeşidinin; bazalt, kireçtaşı ve çakmaktaşının baskınlığını, etrafı sarıp sarmaladığını hissedersiniz hep Göbekli Tepe’de.

Bazalt, dopdolu bir gri

Urfa’dan ya da Mardin yolundan, artık her ne yönden geliyorsanız, yolunuz Göbekli Tepe’ye ulaştığında, SİT alanı sınırında sizi ilk olarak bazalt tarlaları karşılar. Tarlaları diyorum çünkü bir tarladaki ekin gibi yan yana dip dibedir bazalt taşları. Birbirlerinden ayrılmaya, seyrekleşmeye başlamazlar; birden belli bir sınırda biter birliktelikleri, aynı tarla sınırları gibi. Aslında artık bu bazalt tarlasını fark edemeyebilirsiniz gittiğinizde, çünkü ziyaretçi merkezi yapımı sırasında yaşanan yap-boz planlama sırasında bütün bu alan dümdüz edilmiş. Biraz ileride başlayan Göbekli Tepe’nin üzerinde yayıldığı kireçtaşı platosunun sınırında, arkeolojik kalıntıların olmadığı doğal bir alandı burası, o yüzden inşaat faaliyetleri sırasında daha da hoyrat

davranılabiliyor maalesef. Ama Göbekli Tepe ile bağlantılı önemli bir doğal alandı bu bazalt tarlaları. Kendi dokusuna fazla müdahale etmeyen bir planlama yapılsaydı keşke.

Bazalt volkanik bir kayaç türüdür. Rengi çok hoştur, dopdolu bir gri, bazen ışığa göre mavimsi ya da daha da koyu renkler görebilirsiniz, bu koyu tonları yüzünden zaten yörede karataş da derler bazen. Bir çok ince, çok homojen dokulusu, bir de üzeri gözeneklerle dolu delik deşik gibi görünen türü vardır. Bazalt, Göbekli Tepe’de arkeolojik kazılar sonucunda binlerce örneği bulunmuş olan vurgu ve öğütme taşlarının ana maddesidir. SİT alanının hemen yanı başındaki bahsettiğim bazalt alanının bu alet edevat için hammadde kaynağı olarak kullanıldığını düşünmek en hızlı ulaşılabilecek varsayım ama, burada benzer faaliyetlerin izlerini bulamamıştık. Bu yüzden, bu küçük volkanik alanın belki Göbekli Tepe’nin insanlar tarafından kullanımının sonlarına doğru oluşmuş olabileceğini düşünmüştük, ama buna yönelik başlayan analizler de birçok şey gibi yarım kaldı.



Sarı-beyaz kireçtaşı

Diğer taş, kireçtaşı ise sanki Göbekli Tepe’nin hamuru, ana elementi, ev sahibesi gibidir. Göbekli Tepe iki km uzunluğa varan bir kireçtaşı platosu üzerine yayılır, karakteristik mimari yapılarının duvar taşları gibi, bulunan heykellerin ve T-biçimli dikilitaşların hepsi bu kayaç türündendir ve bu kaya platosu üzerindeki taş ocaklarından çıkarılan kütlelerden şekillendirilmişlerdir.



Taş devrinin çeliği, çakmaktaşı

Sonrası ise hep çakmaktaşıdır. Kullanılan küçük aletlerin, kesicilerin, delicilerin yapıldığı yontma taş endüstrisi dediğimiz grubun hammaddesidir.

Çakmaktaşına tarih öncesinin çeliği derler, ilk kırıldığında sterildir hatta. Misafir gibidir bu taş türü Göbekli Tepe’de, ama ana misafir; çoktur çünkü, hep ordadır, eksikliği hiç hissedilmez. Kazıda bulunan çakmaktaşı alet parçalarının sayısı yüzbinlercedir. Hammadde kaynakları Göbekli Tepe’nin tam üstünde, yanında değil ama yürüyüş mesafesinde, yakınlardadır. Kireçtaşı hep orada iken, çakmaktaşı buraya taşınmıştır, getirilmiştir. Ama her zaman hazır alet-araç gereç olarak değil, hammadde olarak, yumru olarak buraya getirilip burada işlenmiştir. Üretim zincirinin her aşamasını bulursunuz Göbekli Tepe’de, ilk çıkarılan kocaman parçalardan son düzeltmelerin eseri minicik kıymıklara kadar. Aynı zincirin halkaları büyük eserler için de mevcuttur. Üzerindeki hayvan kabartmaları, soyut sembolleriyle işlenmiş bitirilmiş dev gibi T-biçimli dikilitaşlar da, taş ocağında daha T’si anca bitirilmiş örnekler de, daha kazıda ilk bulunduğu anda bile müzede sergiye konulacağı belli olacak kadar hazır, özel heykel parçaları da, heykel atölyesi adını verdiğimiz alanda baş aşağı duran henüz bitmemiş ama üzerinde çalışıldığı anda bırakılmış parçalar da bulunur.

Çakmaktaşı, kireçtaşı katmanlarının arasında yumrular olarak yetişir/oluşur. Bazen Urfa’da yol kazılarında toprak profillere baktığınızda taze taze, pırıl pırıl yumrular halinde görebilirsiniz örneklerini doğal konumlarında. Hatta kahve içmek için Balıklıgöl yakınlarında eski mağaraların düzenlenmesiyle oluşan birkaç mekâna yolunuz düşerse, mağara duvarlarına bakarsanız oralarda da çakmaktaşı yumruları görebilirsiniz.

Bir de çok ender misafir taş türleri vardır Göbekli Tepe’de. Obsidiyen gibi. O kadar azdır ki bu malzemeden yapılmış buluntu sayısı, azlığı aşırı bir önem taşır. Bu parçaların hammadde kaynaklarını incelediğimizde Anadolu’nun farklı obsidiyen kaynaklarından geldiğini görebiliriz ve  bu da kazılar sırasında ulaştığımız bir önemli sonucu destekler, Göbekli Tepe farklı bölgelerden gelen insanların ziyaret ettiği bir ritüel merkezidir.

Kireçtaşının sarısı, beyazı, yağmurda ıslandığındaki pembemsi kırmızısı ana rengidir Göbekli Tepe’nin, bazaltların gri-mavisi bazen katılır buna, çakmaktaşlarının gri-siyah-kahverengi arası birbirine yaklaşan, kaynaşan renkleri ise yürürken yerde gördüğünüz hareketli ışıltının kaynağıdır.



Bu da en kıymetli çakmaktaşı


Rengi nedeniyle adı belki kireçtaşı olmalıydı, ama minicik bir yavru iken kazı alanına gelen köpeğimize ilk görüşte Silex adını vermiştim. Arkeologlar arasında çakmaktaşı için kullandığımız Latince kökenli kelime.



Silex herkesin sevgilisi, etkileyici vakur bir köpek. Yaşlı kızım bekliyor hâlâ Göbekli Tepe’yi.

Çiğdem Köksal Schmidt

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Bu seçimde 100 ile 165 yaşı arasında değişen 6 bin 389 seçmen var!!!
Cambridge Dictionary 2018’in kelimesini seçti; ‘Nomophobia’
Minik Kelebek
Çingene Kızı’nın Çalınan Parçaları Sonunda Türkiye’de
'Devlet 80 IQ'yla memur alıyor, suç örgütlerinde 120 IQ var'

Brexit anlaşması parlamentoda reddedildi
2019'da Avustralya vatandaşlık başvurusu şartları değişecek mi?
New York Times: Varlıklı ve yetenekli Türkler ülkeyi terk ediyor
Hacker grubundan tehdit: 11 Eylül hakkındaki gerçekleri tüm dünya öğrenir
2019’da Türkiye Diyanet ve Saraya çalışacak

Dünya bildiğiniz gibi...
Türkiye’de 20 milyon icra dosyası...
Biri tasarruf mu dedi? Bir yılda 3.5 milyar.
Dört gün çalış, üç gün tatil…
IMF: Küresel ekonomi için fırtına bulutları toplanıyor

Avrupa'da neden sokak hayvanı yok?
ÇOCUK
Tek kullanımlık naylon poşetleri tüm mağazalarından kaldırıyor
Kadınlık hallerı, yaşanmışlıklar : Oğlum ölüyor galiba
Dünyanın en eski şişe mesajı Avustralya'daki kumsalda bulundu

Türkiye’de 2018’in en çok okunan kitaplar
'3'üncü Boyutta Turhan Selçuk Çizgi Kahramanları'
Dede Korkut UNESCO listesine girdi
Umutsuz ve kitapsız olmayın
Türk Mitolojisinde Erlik Hanın Yeri Tasviri ve Kökeni

Algı çok tanık tek
Bir Süreç Olarak İnsan
Ütopya: Ayakları yerde, başı gökte
Atatürk ve Hegel : İki aklın buluşma noktaları
Mutluluk mu dedi biri…

2018 İklim Raporu: Dünya'yı kurtarabilecek son nesil biziz
Avustralya’da öğrencile gelecekleri için sokaktaydı…
Küresel ısınma için belirlenen hedeften uzaklaşılıyor
Yağma ve talanın süresi 49 yıla çıktı
Mercan kayalıkları için 400 milyon dolar

Facebook #10YearsChallenge masum olmayabilir.
Çin’de ilk 5G destekli uzaktan ameliyat yapıldı
Avustralya’ya süper hızlı tren geliyor.
Yapay zeka etik kodları yayınlandı
2020 yılında Çin kendi GPS sistemine sahip olacak

Sivrisineklere ‘doğum kontrol’!
Avustralya’ya İlk Gelenlerin Olası Rotası Belirlendi
Yarı insan yarı maymun!
İnsan beyninde daha önce bilinmeyen bir bölge keşfedildi
Çin’de yapay zeka okul müfredatına giriyor

Canberra, ‘Dünya Yaşam Kalitesi en Yüksek Şehir’ seçildi
Türkiye’nin silahlı şiddet haritası
Avustralya 15., Rwanda 46., Pakistan 93., Türkiye 94. Sırada…
Türkiye 25 basamak birden geriledi
Dünyada 258 milyon kişi göçmen olarak yaşıyor

'Sarı yelekliler herkesi şaşırttı ama sol örgütleri daha çok şaşırttı'
“Sarı Yelekliler” / Rüzgar Dolu Sarı Yeleklerinde
“YENİ YIL”
Fransızlar dirgenlerini Macron'a doğrulttu
Tarihin ilk işçi grevi III. Ramses’i sarsmıştı.

2019 RAKAMLAR
Mihriban
SANAT
Kontrol Listesi
Ahlaksız Teklif

Museviliği benimsemiş tek Türk devleti : Hazarlar
İpek Yolu'nun kalbi: Özbekistan
Osman Hamdi Bey.
Ahilik
Nogay Türklerinden Atasözleri


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar









Basa git